HTLV-1/2

HTLV-1 en HTLV-2 (humaan T-cellymfotroop virus) zijn retrovirussen die bepaalde witte bloedcellen (T-cellen) infecteren en levenslang in het lichaam blijven. Ze worden overgedragen via seks, via bloed (gedeelde naalden, bloedtransfusie of transplantatie) en van moeder op kind, vooral via borstvoeding. Deze test meet antistoffen tegen beide virussen. Het is een screeningstest: een positieve uitslag moet met een tweede test worden bevestigd, die ook laat zien of het om HTLV-1 of HTLV-2 gaat.

• Een infectie (dragerschap) met HTLV-1 of HTLV-2, meestal zonder klachten
• Bij klachten: een mogelijke oorzaak van langzaam toenemende stijfheid en zwakte van de benen (HTLV-1-geassocieerde myelopathie, HAM/TSP) of van een ontsteking in het oog (uveïtis)
• Zelden: een vorm van bloedkanker (adult T-celleukemie/lymfoom, ATL) bij mensen met HTLV-1

Bij een positieve uitslag volgt een bevestigingstest, meestal via een internist-infectioloog. Bij een bevestigde infectie verwijst de huisarts naar een internist-infectioloog voor uitleg en controle, en bij klachten van de benen naar een neuroloog; adviezen gaan over condoomgebruik, geen bloed of organen doneren en, voor moeders, het afraden van borstvoeding. HTLV is in Nederland niet meldingsplichtig.

Volgens de WHO is er geen enkele test die op zichzelf een HTLV-infectie vaststelt. De diagnose berust op een antistoftest zoals deze, gevolgd door een bevestigingstest: een immunoblot of line-assay, of een PCR op virus-DNA in witte bloedcellen. Die bevestiging maakt ook onderscheid tussen HTLV-1 en HTLV-2. Bij mensen zonder risicofactoren is een positieve screeningstest relatief vaak niet te bevestigen.

• Een positieve screeningstest moet altijd met een tweede test worden bevestigd; zonder bevestiging is het geen diagnose.
• De screeningstest maakt geen onderscheid tussen HTLV-1 en HTLV-2.
• Kort na een besmetting zijn nog geen antistoffen aantoonbaar.
• De uitslag zegt niet of iemand ooit klachten of een ziekte door het virus krijgt.

Wereldwijd leven naar schatting 5 tot 10 miljoen mensen met HTLV-1. Het virus komt veel voor in onder meer Japan, het Caribisch gebied, Zuid-Amerika, grote delen van Afrika en Iran, en is zeldzaam in de rest van Europa. In Nederland wordt het vooral gezien bij mensen die zelf, of van wie de moeder, afkomstig zijn uit zo'n gebied, zoals Suriname en de Caribische eilanden; betrouwbare cijfers voor Nederland ontbreken.

Zinvol als jij, je moeder of een sekspartner afkomstig is uit een gebied waar HTLV-1 veel voorkomt, zeker bij een kinderwens of zwangerschap omdat het virus via borstvoeding kan worden overgedragen, en na het delen van naalden. Ook bij klachten die bij het virus kunnen passen, zoals langzaam toenemende stijfheid of zwakte van de benen of een onverklaarde oogontsteking. Bij mensen zonder zo'n achtergrond of risico is de kans op een infectie heel klein en is een positieve screeningstest vaker niet te bevestigen.

• Een bevestigde infectie is blijvend en niet te behandelen; dat kan veel onrust geven, ook al krijgen de meeste dragers nooit klachten.
• Een positieve screeningstest die later niet wordt bevestigd, kan onnodig ongerust maken.

• WHO: Human T-lymphotropic virus-1 (factsheet)
• UK Health Security Agency: Human T-cell lymphotropic virus (HTLV) types 1 and 2
• Adriani KS, Van Gorp ECM, Van Tienen C. Het humaan T-cellymfotroop virus type 1: een vergeten ziekteverwekker. Ned Tijdschr Geneeskd 2020;164