Hormonen
Androstandiol-glucuronide
Afbraakproduct van het sterke mannelijke hormoon DHT; een indirecte maat voor de werking van mannelijk hormoon in huid en haar.
Alles over deze analyseWat meet dit
In de huid en de haarzakjes wordt testosteron omgezet in dihydrotestosteron (DHT), de sterkste vorm van mannelijk hormoon. Bij de afbraak van DHT ontstaat androstandiol, dat het lichaam aan glucuronzuur koppelt zodat het via de nieren kan worden afgevoerd. Die gekoppelde vorm (androstandiol-glucuronide, ook 3-alfa-diol-G) is stabiel in het bloed en werd gezien als maat voor de werking van mannelijk hormoon in de huid. Later onderzoek liet zien dat een groot deel ervan uit de lever en de bijnieren komt, en niet alleen uit de huid.
- Omzetting van mannelijk hormoon in de huid, bij vrouwen met overbeharing (hirsutisme) of acne
- Gebruik van testosteron of anabole middelen
- Effect van middelen die de omzetting naar DHT remmen, zoals finasteride of dutasteride
Verhoogd
Bij vrouwen kan een verhoogde waarde passen bij overbeharing of acne, al dan niet door PCOS; bij veel vrouwen met overbeharing is de waarde echter normaal, en omgekeerd. Overgewicht en het gebruik van testosteron, DHEA of anabole middelen verhogen de waarde. Mannen hebben van nature hogere waarden dan vrouwen. Zonder klachten heeft een verhoogde waarde weinig betekenis.
Verlaagd
Een lage waarde past bij gebruik van middelen die de omzetting van testosteron naar DHT remmen, zoals finasteride of dutasteride, en bij hormonale anticonceptie of anti-androgenen. Bij mannen kan een lage waarde samengaan met een laag testosteron. Na de overgang en op oudere leeftijd is de waarde van nature lager. Een lage waarde op zichzelf geeft geen klachten.
Bij een afwijkende uitslag
Bij overbeharing of acne met een afwijkende waarde laat de huisarts meestal testosteron en SHBG bepalen en kijkt naar de menstruatie en naar tekenen van PCOS. Bij snel ontstane vermannelijking of een sterk verhoogd testosteron volgt verwijzing naar een gynaecoloog of internist-endocrinoloog. Een afwijkende waarde zonder klachten leidt meestal niet tot verder onderzoek.
Betrouwbaarheid
Androstandiol-glucuronide heeft een beperkte voorspellende waarde. De samenhang met overbeharing is zwak: de waarde overlapt sterk tussen vrouwen met en zonder klachten, en er zijn geen afgesproken grenswaarden. Voor het aantonen van te veel mannelijk hormoon adviseert de Nederlandse PCOS-richtlijn als eerste stap het berekende vrij testosteron, eventueel aangevuld met androsteendion en DHEA-S; die zeggen bij een afwijking meer. Overbeharing zelf wordt vastgesteld met lichamelijk onderzoek.
Beperkingen
- Hormonale anticonceptie, anti-androgenen en 5-alfa-reductaseremmers (finasteride, dutasteride) verlagen de waarde; de PCOS-richtlijn adviseert voor hormoononderzoek minstens 3 maanden te stoppen met hormonale anticonceptie.
- Testosteron, DHEA en anabole middelen verhogen de waarde.
- De waarde hangt af van geslacht, leeftijd en lichaamsgewicht; referentiewaarden verschillen per laboratorium en meetmethode.
Hoe vaak komt dit voor
Overbeharing komt bij ongeveer 5 op de 100 vrouwen voor; de meest voorkomende oorzaak van te veel mannelijk hormoon is PCOS. Hoe vaak een afwijkend androstandiol-glucuronide voorkomt bij mensen zonder klachten, is niet bekend.
Voor wie is dit zinvol
De uitslag zegt hooguit iets als aanvulling bij vrouwen met overbeharing of acne, naast testosteron, SHBG en zo nodig androsteendion en DHEA-S, die bij een afwijking meer zeggen. Niet geschikt als maat voor 'hormoonbalans', haaruitval of spieropbouw. Bij mensen zonder klachten zegt een losse waarde weinig.
Nadelen en risico's
- Een verhoogde waarde zonder klachten kan onnodige ongerustheid of onnodig hormoononderzoek geven; een normale waarde sluit te veel mannelijk hormoon niet uit.
Bronnen
Bespreek een afwijkende uitslag altijd met je huisarts. Bij een sterk afwijkende uitslag proberen wij je zo snel mogelijk te bereiken. Lees je uitslag ook zelf en neem bij twijfel contact op met je huisarts. Een test stelt geen diagnose. Lees meer over risico's en uitslagen