Hart en vaten
Apolipoproteïne B
Het eiwit op elk LDL- en VLDL-deeltje; telt het aantal schadelijke cholesteroldeeltjes en vult LDL en non-HDL aan.
Alles over deze analyseWat meet dit
Apolipoproteïne B (ApoB) is het eiwit dat op alle cholesteroldeeltjes zit die slagaderverkalking kunnen veroorzaken: LDL, VLDL, IDL en lipoproteïne(a). Elk deeltje draagt precies één ApoB-molecuul, zodat de ApoB-waarde het aantal van die deeltjes weergeeft, terwijl LDL-cholesterol de hoeveelheid cholesterol erin meet. Meestal lopen ApoB en LDL gelijk op. Ze wijken uit elkaar bij mensen met veel kleine, cholesterolarme LDL-deeltjes, zoals bij overgewicht, hoge triglyceriden en diabetes type 2; dan onderschat LDL het risico en geeft ApoB (of non-HDL) een beter beeld.
- Verhoogd risico op hart- en vaatziekten door een groot aantal LDL- en VLDL-deeltjes
- Risico dat door LDL-cholesterol wordt onderschat bij hoge triglyceriden, overgewicht of diabetes
- Effect van cholesterolverlagende behandeling, ook als LDL door hoge triglyceriden niet betrouwbaar te berekenen is
Verhoogd
Een verhoogd ApoB betekent veel schadelijke cholesteroldeeltjes in het bloed en past bij een hoger risico op slagaderverkalking, ook als het LDL-cholesterol nog acceptabel lijkt. Het geeft geen klachten. De oorzaken zijn dezelfde als bij een hoog LDL en hoge triglyceriden: aanleg (waaronder erfelijk hoog cholesterol), voeding, overgewicht, diabetes type 2, een te traag werkende schildklier, nierziekte met eiwitverlies, galstuwing, zwangerschap en medicijnen zoals corticosteroïden en sommige bètablokkers. Hoe zwaar een verhoogd ApoB weegt, hangt net als bij LDL af van de andere risicofactoren.
Verlaagd
Een laag ApoB is gunstig en betekent weinig schadelijke deeltjes; het past bij aanleg, een gezonde leefstijl of het gebruik van statines en andere cholesterolverlagers. Een onverwacht laag of dalend ApoB kan horen bij een te snel werkende schildklier, ondervoeding, een ernstige leverziekte, een acute ziekte of een zeldzame erfelijke stoornis in de vetstofwisseling. Klachten geeft het niet.
Bij een afwijkende uitslag
De huisarts beoordeelt ApoB naast LDL, non-HDL en het totale risicoprofiel; een verhoogd ApoB leidt niet tot een ander beleid dan een verhoogd LDL of non-HDL: leefstijl, herhaalmeting en bij een hoog risico een statine. Bij sterk verhoogde waarden of erfelijke belasting kan verwijzing voor onderzoek naar erfelijk hoog cholesterol volgen.
Betrouwbaarheid
ApoB is een risicomarker, geen test die een ziekte aantoont. Het risico wordt in Nederland geschat met SCORE2 op basis van non-HDL-cholesterol, en de behandeling stuurt op LDL of non-HDL. Volgens de multidisciplinaire CVRM-richtlijn (Richtlijnendatabase) is ApoB een vergelijkbare maat voor de schadelijke deeltjes als non-HDL; non-HDL volgt zonder extra meting uit het gewone lipidenprofiel. ApoB heeft vooral meerwaarde als LDL en non-HDL uiteenlopen. De meting hoeft niet nuchter.
Beperkingen
- Er zijn geen Nederlandse afkapwaarden voor ApoB; de gebruikte grenzen komen uit internationale richtlijnen en laboratoriumreferenties.
- Tijdens en enkele weken na een acute ziekte, operatie of hartinfarct is de waarde tijdelijk lager.
- Zwangerschap, schildklierfunctie, nier- en leverziekte en medicijnen (corticosteroïden, sommige bètablokkers, oestrogenen, cholesterolverlagers) beïnvloeden de waarde.
- Laboratoria gebruiken verschillende meetmethoden; vergelijk uitslagen bij voorkeur binnen hetzelfde laboratorium.
Hoe vaak komt dit voor
Er zijn geen aparte Nederlandse cijfers voor een verhoogd ApoB; het loopt grotendeels gelijk op met een verhoogd LDL. In 2024 waren ruim 1,6 miljoen mensen in Nederland bij de huisarts bekend met een vetstofwisselingsstoornis, waaronder een te hoog cholesterol; dat is ongeveer 9 op de 100 inwoners, het vaakst tussen de 55 en 70 jaar.
Voor wie is dit zinvol
Zinvol als aanvulling op het gewone lipidenprofiel bij mensen met hoge triglyceriden, overgewicht, diabetes type 2 of het metabool syndroom, bij wie LDL het risico kan onderschatten, en bij controle van een behandeling als LDL niet betrouwbaar te berekenen is. Voor de meeste mensen voegt ApoB weinig toe aan LDL en non-HDL, omdat de waarden meestal gelijk oplopen. Zonder totaal cholesterol, HDL en triglyceriden erbij is een losse ApoB-waarde lastig te plaatsen.
Nadelen en risico's
- ApoB wordt online vaak als 'betere' test dan LDL gepresenteerd; voor de meeste mensen geeft het dezelfde informatie en kan een afwijkende waarde zonder het complete profiel tot onnodige ongerustheid leiden.
Bronnen
Bespreek een afwijkende uitslag altijd met je huisarts. Bij een sterk afwijkende uitslag proberen wij je zo snel mogelijk te bereiken. Lees je uitslag ook zelf en neem bij twijfel contact op met je huisarts. Een test stelt geen diagnose. Lees meer over risico's en uitslagen