Suiker en stofwisseling
Bèta-hydroxyboterzuur
Het belangrijkste ketolichaam in het bloed; laat zien hoeveel het lichaam op vetverbranding draait.
Alles over deze analyseWat meet dit
Als het lichaam te weinig glucose (suiker) kan gebruiken, schakelt het over op vetverbranding. De lever maakt dan ketolichamen: bèta-hydroxyboterzuur, acetoacetaat en aceton. Die dienen als brandstof voor onder andere de hersenen. Bèta-hydroxyboterzuur is daarvan het grootste deel. Ketolichamen zijn zuur; stijgen ze sterk, dan kan het bloed verzuren (ketoacidose). Teststrookjes in urine reageren vooral op acetoacetaat en nauwelijks op bèta-hydroxyboterzuur; een bloedmeting laat het belangrijkste ketolichaam dus directer zien.
- Ketoacidose bij een nieuw ontstane of ontregelde diabetes
- Ketose door vasten, langdurig braken, een koolhydraatarm of ketogeen eetpatroon of overmatig alcoholgebruik
- Zelden: een aangeboren stofwisselingsziekte of een slecht werkende bijnier
Verhoogd
Een licht verhoogde waarde is meestal onschuldig en past bij vasten, een nacht zonder eten, een koolhydraatarm of ketogeen eetpatroon of langdurige zware inspanning. Ook langdurig braken en overmatig alcoholgebruik verhogen de waarde. Bij iemand met diabetes kan een verhoogde waarde wijzen op een tekort aan insuline; een sterk verhoogde waarde kan dan passen bij ketoacidose, ook als de bloedsuiker niet erg hoog is, bijvoorbeeld bij gebruik van SGLT2-remmers (een groep diabetesmedicijnen). Klachten die bij ketoacidose horen zijn misselijkheid, braken, buikpijn, dorst, veel plassen, een diepe snelle ademhaling en sufheid; dat vraagt om snelle medische beoordeling.
Verlaagd
Een lage of niet meetbare waarde is de gewone uitslag bij iemand die normaal eet. Het lichaam draait dan vooral op glucose en maakt nauwelijks ketolichamen. Een lage waarde geeft geen klachten en heeft geen aparte betekenis.
Bij een afwijkende uitslag
Bij een verhoogde waarde bij iemand met diabetes kijkt de huisarts naar de bloedsuiker, de klachten en de medicijnen; bij klachten die bij ketoacidose passen volgt direct verwijzing naar het ziekenhuis. Bij een licht verhoogde waarde zonder diabetes vraagt de huisarts naar vasten, eetpatroon, alcohol en braken, en herhaalt de meting zo nodig na een normale maaltijd.
Betrouwbaarheid
De waarde laat betrouwbaar zien hoeveel ketolichamen er op het moment van prikken in het bloed zijn, maar die hoeveelheid verandert binnen uren met eten, vasten en inspanning. De uitslag zegt het meest bij mensen met diabetes die zich ziek voelen, en altijd samen met de bloedsuiker en soms een bloedgasbepaling om te zien of het bloed verzuurd is. Bij mensen zonder diabetes en zonder klachten wijst een verhoogde waarde bijna altijd op vasten of het eetpatroon. Voor het vaststellen van diabetes is de waarde niet geschikt.
Beperkingen
- Vasten, een koolhydraatarm of ketogeen eetpatroon, zware inspanning en alcohol verhogen de waarde; hoe lang iemand niet gegeten heeft, bepaalt de uitslag voor een groot deel.
- SGLT2-remmers kunnen ketolichamen verhogen terwijl de bloedsuiker normaal is; een normale glucose sluit ketoacidose dan niet uit.
- Een uitslag uit een opgestuurd monster komt later binnen dan een directe meting; voor een acute vraag is een snelle meting ter plaatse nodig.
- Referentiewaarden verschillen per laboratorium en per meetmethode.
Hoe vaak komt dit voor
Ketose door vasten of een koolhydraatarm eetpatroon komt bij gezonde mensen vaak voor en is onschuldig. Ketoacidose komt vooral voor bij mensen met diabetes type 1, soms als eerste teken van de ziekte, en minder vaak bij diabetes type 2. Nederlandse cijfers over hoe vaak een verhoogde waarde voorkomt bij mensen zonder diabetes ontbreken.
Voor wie is dit zinvol
De uitslag zegt vooral iets bij mensen met diabetes die zich ziek voelen, braken of een hoge bloedsuiker hebben, en bij het volgen van een ketogeen dieet onder medische begeleiding. Bij mensen zonder diabetes en zonder klachten zegt een verhoogde waarde meestal alleen iets over vasten of het eetpatroon.
Nadelen en risico's
- Een verhoging door vasten of een koolhydraatarm eetpatroon kan onnodig ongerust maken.
- Een opgestuurd monster geeft pas later een uitslag; bij acute klachten mag daar niet op worden gewacht.
Bronnen
Bespreek een afwijkende uitslag altijd met je huisarts. Bij een sterk afwijkende uitslag proberen wij je zo snel mogelijk te bereiken. Lees je uitslag ook zelf en neem bij twijfel contact op met je huisarts. Een test stelt geen diagnose. Lees meer over risico's en uitslagen