Ontsteking en afweer
Bezinkingssnelheid
Hoe snel rode bloedcellen in een buisje zakken; een oude, trage maat voor ontsteking, vooral nuttig bij reumatische ziekten.
Alles over deze analyseWat meet dit
De bezinkingssnelheid (BSE, bezinking van de erytrocyten) meet hoeveel millimeter de rode bloedcellen in één uur uitzakken in een rechtopstaand buisje. Bij een ontsteking maakt het lichaam meer eiwitten zoals fibrinogeen en antistoffen; die laten de rode bloedcellen aan elkaar klonteren, waardoor ze sneller zakken. De BSE stijgt langzamer dan CRP, meestal pas na een tot twee dagen, en blijft na herstel nog weken verhoogd. De normale waarde stijgt met de leeftijd en is bij vrouwen hoger dan bij mannen.
- Ontstekingsziekten zoals reumatoïde artritis, polymyalgia rheumatica (spierreuma) en reuscelarteriitis (ontsteking van slagaders)
- Langdurige infecties en ontstekingen
- Zelden: een aandoening met veel abnormale antistoffen in het bloed, zoals de ziekte van Kahler (multipel myeloom)
Verhoogd
Een verhoogde bezinking wijst op een ontsteking, infectie of een aandoening met veel eiwitten in het bloed, maar zegt niet waar die zit of wat de oorzaak is. Een sterk verhoogde waarde past bij ontstekingsziekten zoals polymyalgia rheumatica of reuscelarteriitis en bij ernstige infecties. Zelden: een bloedziekte zoals de ziekte van Kahler. Een licht verhoogde waarde komt vaak voor zonder ziekte: bij ouderen, tijdens de zwangerschap en de menstruatie, bij bloedarmoede, overgewicht en nierziekten. Klachten die bij een ontstekingsziekte horen zijn stijfheid en pijn in schouders of heupen, nieuwe hoofdpijn met pijn bij het kauwen, koorts, nachtzweten of afvallen.
Verlaagd
Een lage bezinking is normaal en heeft geen betekenis. Bij sommige aandoeningen is de waarde extra laag, bijvoorbeeld bij een te hoog aantal rode bloedcellen (polycytemie), bij afwijkend gevormde rode bloedcellen zoals bij sikkelcelziekte en bij ernstig hartfalen. Die oorzaken worden met andere tests gevonden, niet met de BSE zelf.
Bij een afwijkende uitslag
De huisarts beoordeelt de BSE samen met CRP, het bloedbeeld en de klachten. Een licht verhoogde waarde zonder verklaring wordt meestal na enkele weken herhaald; bij een sterk verhoogde waarde volgt gericht onderzoek, zoals eiwitonderzoek in het bloed, of bij een vermoeden van reuscelarteriitis een snelle verwijzing naar het ziekenhuis.
Betrouwbaarheid
De BSE is een weinig specifieke ontstekingsmarker: een afwijkende waarde zegt dat er iets is, maar niet wat. Volgens de NVKC is CRP voor de meeste ontstekingen de betere test, omdat CRP sneller reageert en minder door leeftijd, geslacht, zwangerschap en bloedarmoede wordt beïnvloed. De BSE houdt zijn waarde bij reumatische ziekten zoals polymyalgia rheumatica en reuscelarteriitis en bij aandoeningen met veel abnormale antistoffen, en wordt altijd samen met klachten en andere bloeduitslagen beoordeeld.
Beperkingen
- Leeftijd, vrouwelijk geslacht, zwangerschap, menstruatie, overgewicht en bloedarmoede verhogen de waarde zonder ziekte; laboratoria hanteren daarom leeftijds- en geslachtsafhankelijke grenzen.
- De BSE stijgt pas na een tot twee dagen en blijft na herstel weken verhoogd; de waarde loopt achter op het werkelijke beloop.
- Een afwijkend aantal of een afwijkende vorm van de rode bloedcellen (polycytemie, sikkelcelziekte) verlaagt de waarde en kan een ontsteking maskeren.
- De uitslag hangt af van de meetmethode; laboratoria gebruiken verschillende methoden en referentiewaarden.
Hoe vaak komt dit voor
Polymyalgia rheumatica en reuscelarteriitis, de ontstekingsziekten waarbij de BSE het meest wordt gebruikt, komen bijna alleen voor bij mensen ouder dan 50 jaar en bij vrouwen ongeveer twee keer zo vaak als bij mannen. Een licht verhoogde bezinking zonder ziekte is daarentegen heel gewoon, vooral bij ouderen en vrouwen.
Voor wie is dit zinvol
Zinvol bij een vermoeden van een reumatische ontstekingsziekte, bijvoorbeeld bij stijfheid en pijn in schouders en heupen op oudere leeftijd of bij nieuwe hoofdpijn met kauwpijn boven de 50 jaar, en om het beloop van zo’n ziekte te volgen. Bij een vermoeden van een acute infectie is CRP geschikter. Bij klachtenvrije volwassenen is routinematig meten niet zinvol: een licht verhoogde waarde is dan meestal onschuldig en een normale waarde sluit weinig uit.
Nadelen en risico's
- Een licht verhoogde BSE zonder klachten is meestal onschuldig, maar leidt vaak tot vervolgonderzoek zonder bevinding.
- Bij ouderen en vrouwen is een normale waarde hoger; wie de algemene grens gebruikt, ziet ten onrechte een afwijking.
Bronnen
Bespreek een afwijkende uitslag altijd met je huisarts. Bij een sterk afwijkende uitslag proberen wij je zo snel mogelijk te bereiken. Lees je uitslag ook zelf en neem bij twijfel contact op met je huisarts. Een test stelt geen diagnose. Lees meer over risico's en uitslagen