Lever en alvleesklier
Bilirubine totaal
Het gele afbraakproduct van rode bloedcellen; verhoogd bij een leveraandoening, een galwegblokkade of versnelde bloedafbraak.
Alles over deze analyseWat meet dit
Bilirubine ontstaat bij de afbraak van oude rode bloedcellen. De lever neemt het op, maakt het wateroplosbaar (geconjugeerd of direct bilirubine) en scheidt het via de gal uit in de darm. Totaal bilirubine is de som van het nog niet bewerkte (ongeconjugeerde of indirecte) en het bewerkte deel. Stijgt de waarde flink, dan worden huid en oogwit geel (geelzucht). Welk deel verhoogd is, zegt iets over de oorzaak: vóór de lever (te veel afbraak), in de lever (opname of bewerking) of na de lever (afvoer via de galwegen).
- Belemmerde galafvoer (cholestase) door galstenen of een vernauwing van de galwegen
- Leverschade door hepatitis, alcohol, medicijnen of levercirrose
- Versnelde afbraak van rode bloedcellen (hemolyse)
- Ziekte van Gilbert: een onschuldige erfelijke variant waarbij de lever bilirubine wat trager verwerkt
Verhoogd
Een licht verhoogd totaal bilirubine bij iemand zonder klachten en met normale andere leverwaarden komt heel vaak door de ziekte van Gilbert (syndroom van Gilbert). Dat is een onschuldige, erfelijke eigenschap waarbij de lever bilirubine langzamer bewerkt; de waarde stijgt bij vasten, ziekte, slaaptekort of zware inspanning en er is geen behandeling nodig. Ook na een flinke bloeduitstorting of bij versnelde afbraak van rode bloedcellen stijgt vooral het ongeconjugeerde deel. Is het geconjugeerde deel verhoogd, samen met alkalische fosfatase en gamma-GT, dan is de galafvoer belemmerd, bijvoorbeeld door galstenen; klachten zijn dan pijn rechts boven in de buik, jeuk, donkere urine en lichte ontlasting. Bij een leverontsteking of gevorderde leverziekte zijn beide delen verhoogd, meestal samen met ALAT. Zelden: een tumor die de galwegen afsluit.
Verlaagd
Een laag bilirubine heeft geen betekenis. Sommige medicijnen, veel koffie en roken kunnen de waarde iets verlagen; daar wordt de test niet voor gebruikt.
Bij een afwijkende uitslag
Bij een licht verhoogd bilirubine met normale overige leverwaarden laat de huisarts meestal het geconjugeerde deel bepalen en herhaalt de meting na enkele weken; is alleen het ongeconjugeerde deel verhoogd en het bloedbeeld normaal, dan past dat bij de ziekte van Gilbert en is verder onderzoek niet nodig. Bij een verhoogd geconjugeerd bilirubine of geelzucht volgt een echo van lever en galwegen en zo nodig verwijzing naar de maag-darm-leverarts.
Betrouwbaarheid
Totaal bilirubine is een goede maat voor geelzucht en voor de ernst van een leveraandoening, maar een losse waarde zegt weinig over de oorzaak. Daarvoor is de splitsing in geconjugeerd en ongeconjugeerd bilirubine nodig, samen met ALAT, alkalische fosfatase, gamma-GT en het bloedbeeld. Volgens de NHG-Standaard vraagt een alleenstaand licht verhoogd bilirubine met normale overige leverwaarden meestal geen verder onderzoek, omdat de ziekte van Gilbert dan verreweg de meest waarschijnlijke verklaring is.
Beperkingen
- Vasten, een streng dieet, slaaptekort, koorts en zware inspanning verhogen bilirubine tijdelijk, vooral bij mensen met de ziekte van Gilbert.
- Hemolyse in het buisje (kapotte rode bloedcellen door een moeizame afname of vingerprik) en langdurige blootstelling van het monster aan licht verstoren de meting.
- Sommige medicijnen (onder andere rifampicine, sommige hiv-remmers en anabole steroïden) verhogen de waarde zonder leverschade.
- Meetmethoden en referentiewaarden verschillen per laboratorium; mannen hebben gemiddeld iets hogere waarden dan vrouwen.
Hoe vaak komt dit voor
Volgens Erfelijkheid.nl heeft ongeveer 1 op de 20 mensen de ziekte van Gilbert; daarmee is het verreweg de meest voorkomende oorzaak van een licht verhoogd bilirubine bij gezonde volwassenen, vaker bij mannen. Galstenen komen bij ongeveer 1 op de 10 volwassenen voor, meestal zonder klachten. Chronische virushepatitis en levercirrose zijn veel zeldzamer.
Voor wie is dit zinvol
Zinvol bij gele huid of geel oogwit, donkere urine of lichte ontlasting, bij pijn rechts boven in de buik, bij een bekende leveraandoening om het beloop te volgen en bij een vermoeden van versnelde bloedafbraak (dan samen met het bloedbeeld). Ook als onderdeel van een leverpakket. Bij gezonde volwassenen zonder klachten leidt de test vooral tot het vinden van de onschuldige ziekte van Gilbert.
Nadelen en risico's
- Een licht verhoogd bilirubine door de ziekte van Gilbert wordt vaak ten onrechte als leverziekte opgevat en leidt dan tot onnodige ongerustheid.
Bronnen
Bespreek een afwijkende uitslag altijd met je huisarts. Bij een sterk afwijkende uitslag proberen wij je zo snel mogelijk te bereiken. Lees je uitslag ook zelf en neem bij twijfel contact op met je huisarts. Een test stelt geen diagnose. Lees meer over risico's en uitslagen