Metalen, gifstoffen en medicijnen
CDT
Een vorm van het ijzertransporteiwit transferrine die toeneemt bij langdurig fors alcoholgebruik in de afgelopen weken.
Alles over deze analyseWat meet dit
Transferrine is het eiwit dat ijzer door het bloed vervoert. Aan transferrine zitten suikerketens; onder invloed van een afbraakproduct van alcohol ontstaan er meer vormen waarbij zo'n keten ontbreekt. Dat is het koolhydraatdeficiënte transferrine, kortweg CDT. De uitslag wordt gegeven als percentage van al het transferrine, zodat schommelingen in de totale hoeveelheid transferrine er geen invloed op hebben. CDT is nooit nul: ook zonder alcoholgebruik is er altijd een kleine hoeveelheid.
- Langdurig fors alcoholgebruik in de weken voor de bloedafname
- Het volgen van een periode zonder alcohol: bij onthouding daalt de waarde weer
Verhoogd
Een verhoogde CDT-waarde past bij fors alcoholgebruik gedurende minstens een week. Volgens de FMS-richtlijn over rijgeschiktheid geldt een uitslag boven 2,0 procent (gestandaardiseerd als CDT IFCC) als aanwijzing voor overmatig gebruik; een licht verhoogde waarde daaronder niet. Volgens de NVKC hoort een verhoogde waarde bij mannen ongeveer bij gemiddeld 60 gram alcohol per dag of meer, bij vrouwen bij ongeveer 40 gram per dag. Er zijn ook andere oorzaken van een licht verhoogde waarde: een vergevorderde leverziekte, de tweede helft van de zwangerschap en een erfelijke variant van transferrine. Bij stoppen met alcohol daalt CDT meestal binnen twee tot drie weken naar normaal, na jarenlang fors gebruik kan dat langer duren.
Verlaagd
Een normale CDT-waarde maakt langdurig fors alcoholgebruik minder waarschijnlijk, maar sluit het niet uit. De test is namelijk weinig gevoelig: in de onderzoeken in de FMS-richtlijn uit 2020 werd 36 tot 51 procent van de mensen met overmatig alcoholgebruik opgespoord. Gebruik onder ongeveer 40 gram alcohol per dag bij mannen en 30 gram bij vrouwen geeft geen verhoogde waarde. Ook wie fors drinkt maar enkele weken vóór de afname is gestopt, kan een normale uitslag hebben.
Bij een afwijkende uitslag
Bij een verhoogde waarde kijkt de huisarts samen met jou naar het alcoholgebruik en naar andere oorzaken, en laat meestal leverwaarden bepalen. Vaak volgt een herhaalmeting na enkele weken minderen of stoppen, omdat CDT dan hoort te dalen. Bij een blijvend verhoogde waarde zonder verklaring kan verder onderzoek naar de lever of naar een transferrinevariant nodig zijn.
Betrouwbaarheid
CDT is volgens de FMS-richtlijn de meest geschikte laboratoriumwaarde voor het aantonen van langdurig fors alcoholgebruik: de specificiteit is hoog, de gevoeligheid laag. Dat betekent dat een duidelijk verhoogde waarde veel zegt, en een normale waarde weinig. De uitslag wordt gerapporteerd als CDT IFCC, gestandaardiseerd op een internationale referentiemethode.
Beperkingen
- Een erfelijke variant van transferrine maakt het percentage CDT onbetrouwbaar; de uitslag is dan niet te duiden.
- Een vergevorderde leverziekte en de tweede helft van de zwangerschap kunnen de waarde licht verhogen; in de zwangerschap gelden andere grenzen.
- Het tijdstip telt: na twee tot drie weken zonder alcohol is de waarde meestal weer normaal, waardoor recent stoppen een uitslag sterk beïnvloedt.
- Er bestaan verschillende meetmethoden (HPLC, capillaire elektroforese, N-Latex) met eigen grenzen; alleen daarop gestandaardiseerde uitslagen zijn onderling te vergelijken.
Hoe vaak komt dit voor
In 2025 dronk 5,5 op de 100 volwassenen in Nederland overmatig: meer dan 21 glazen per week bij mannen, meer dan 14 glazen bij vrouwen. Bij mannen is dat 7,4 op de 100 en bij vrouwen 3,7 op de 100. Bij lang niet iedereen die overmatig drinkt is CDT verhoogd, omdat de waarde pas stijgt bij forse hoeveelheden.
Voor wie is dit zinvol
Zinvol als je wilt zien of je alcoholgebruik in de afgelopen weken zo hoog was dat het in het bloed zichtbaar wordt, bijvoorbeeld bij minderen of stoppen, en als aanvulling op gamma-GT. De test is niet bedoeld om alcoholgebruik van iemand anders te controleren en zegt niets over de vraag of er sprake is van afhankelijkheid; dat wordt beoordeeld in een gesprek met een arts.
Nadelen en risico's
- Een verhoogde uitslag wordt snel als bewijs van een alcoholprobleem gezien, terwijl een leverziekte, zwangerschap of een erfelijke transferrinevariant de oorzaak kan zijn.
- Een normale uitslag zegt weinig: fors drinken kan onopgemerkt blijven, en de waarde is geen bewijs van onthouding.
Bronnen
Bespreek een afwijkende uitslag altijd met je huisarts. Bij een sterk afwijkende uitslag proberen wij je zo snel mogelijk te bereiken. Lees je uitslag ook zelf en neem bij twijfel contact op met je huisarts. Een test stelt geen diagnose. Lees meer over risico's en uitslagen