Soa
Chlamydia trachomatis PCR (swab)
PCR-test op erfelijk materiaal van de chlamydiabacterie in een zelf afgenomen swab van vagina, anus of keel.
Wat meet dit
Chlamydia is een soa die wordt veroorzaakt door de bacterie Chlamydia trachomatis. De PCR zoekt naar erfelijk materiaal van de bacterie in materiaal dat je zelf met een wattenstaafje (swab) afneemt uit de vagina, de anus of de keel. Volgens de LCI-richtlijn is een zelf afgenomen vaginale swab bij vrouwen gevoeliger dan urine. De uitslag geldt alleen voor de plek waar de swab is afgenomen; een infectie op een andere plek wordt zo niet gevonden.
- Een actuele chlamydia-infectie van vagina en baarmoedermond, ook als die geen klachten geeft
- Een chlamydia-infectie van de anus, die meestal geen klachten geeft
- Een chlamydia-infectie van de keel, die zelden klachten geeft en vaak niet meer van levende bacteriën komt
Positief
Een positieve uitslag betekent dat er erfelijk materiaal van de chlamydiabacterie is gevonden. Meestal past dat bij een actuele infectie, ook als je geen klachten hebt: tot 9 op de 10 vrouwen en ongeveer de helft van de mannen merkt er niets van. Chlamydia is goed te behandelen met antibiotica. Zonder behandeling gaat de infectie vaak na verloop van tijd vanzelf over, maar bij vrouwen kan ze soms opstijgen en een ontsteking van baarmoeder en eileiders geven; de kans op blijvende onvruchtbaarheid na chlamydia is volgens de LCI-richtlijn klein (0,5 tot 1 procent). Een positieve keeluitslag heeft volgens de richtlijnen meestal geen gevolgen voor de behandeling, omdat chlamydia in de keel zelden klachten geeft en het gevonden materiaal vaak niet van levende bacteriën komt.
Negatief
Een negatieve uitslag betekent dat er op de bemonsterde plek geen chlamydia is gevonden. Volgens de LCI-richtlijn is de test betrouwbaar vanaf 2 weken na het laatste risicocontact; binnen die 2 weken kan een infectie nog gemist worden. Een negatieve vaginale swab sluit chlamydia in de anus niet uit, en omgekeerd. Houd je klachten, dan kan er een andere oorzaak zijn.
Bij een afwijkende uitslag
Bij een positieve uitslag schrijft de huisarts meestal een kuur antibiotica voor en adviseert een week geen seks; de huisarts bespreekt het waarschuwen van sekspartners en een test op andere soa's zoals gonorroe, hiv en syfilis. Bij mannen die seks hebben met mannen met chlamydia in de anus adviseert de LCI-richtlijn aanvullend onderzoek op LGV, een vorm van chlamydia die heviger kan verlopen. Chlamydia is voor individuele gevallen niet meldingsplichtig.
Betrouwbaarheid
De PCR (een NAAT: een test die erfelijk materiaal van de bacterie vermenigvuldigt en zo aantoont) is volgens de LCI-richtlijn en de Multidisciplinaire Richtlijn Soa's de standaardtest voor chlamydia, met een hoge gevoeligheid en specificiteit op urine en zelf afgenomen swabs. Voor mannen is eerstestraalsurine het gebruikelijke materiaal; bij vrouwen is een vaginale swab gevoeliger dan urine. Een negatieve uitslag is volgens de LCI-richtlijn betrouwbaar vanaf 2 weken na het risicocontact. Omdat de test erfelijk materiaal aantoont, kan hij tot enkele weken na een behandeling nog positief zijn.
Beperkingen
- Minder dan 2 weken na het risicocontact kan de test een infectie missen.
- Bij zelfafname kan te weinig materiaal op de swab komen, bijvoorbeeld als die niet ver genoeg of te kort is ingebracht; dat kan een onterecht negatieve uitslag geven.
- Chlamydia in de keel is zeldzaam, geeft vrijwel nooit klachten en is vaak geen levende bacterie meer; een positieve keeluitslag zegt daardoor weinig over een infectie die behandeling nodig heeft.
- Binnen 3 weken na een behandeling kan de test positief zijn door resten erfelijk materiaal, ook als de infectie weg is.
Hoe vaak komt dit voor
Chlamydia is de meest voorkomende bacteriële soa in Nederland. In 2024 werd bij de Centra Seksuele Gezondheid van de GGD bij 20.174 mensen chlamydia gevonden, van wie twee derde geen klachten had; huisartsen stelden in 2023 ongeveer 43.000 keer de diagnose. Chlamydia komt het meest voor bij jongeren onder de 25 jaar.
Voor wie is dit zinvol
Een vaginale swab is zinvol voor vrouwen (en andere mensen met een vagina) met klachten die bij chlamydia kunnen passen, zoals veranderde afscheiding, bloedverlies tussen de menstruaties of na seks, of pijn bij het plassen, en voor wie een sekspartner met chlamydia heeft. Een anale swab is zinvol bij klachten aan de anus, na anale seks en voor mannen die seks hebben met mannen. Zonder klachten is het nut van een positieve uitslag onzeker, omdat veel infecties vanzelf overgaan. Een keelswab zegt weinig, omdat chlamydia in de keel zelden klachten geeft en een positieve keeluitslag meestal geen gevolgen heeft.
Nadelen en risico's
- Een positieve uitslag zonder klachten leidt meestal tot behandeling met antibiotica van een infectie die mogelijk vanzelf was overgegaan; onnodig antibioticagebruik draagt bij aan resistentie.
- Een positieve keeluitslag kan ongerustheid en behandeling geven zonder aantoonbaar voordeel voor je gezondheid.
Bronnen
- RIVM-LCI-richtlijn Chlamydia trachomatis en lymphogranuloma venereum (2024, diagnostiek en meldingsplicht)
- RIVM: Leidraad en stroomschema Testen op chlamydia (januari 2025)
- Multidisciplinaire Richtlijn Seksueel overdraagbare aandoeningen (2024), module C1 Chlamydiasis
- Thuisarts.nl: Ik heb chlamydia
- RIVM: Chlamydia (cijfers 2024)
Bespreek een afwijkende uitslag altijd met je huisarts. Bij een sterk afwijkende uitslag proberen wij je zo snel mogelijk te bereiken. Lees je uitslag ook zelf en neem bij twijfel contact op met je huisarts. Een test stelt geen diagnose. Lees meer over risico's en uitslagen