Hart en vaten
Cholesterol totaal
De totale hoeveelheid cholesterol in het bloed; een van de bouwstenen voor het schatten van het risico op hart- en vaatziekten.
Alles over deze analyseWat meet dit
Cholesterol is een vetachtige stof die het lichaam nodig heeft voor celwanden, hormonen en gal. De lever maakt het grootste deel zelf; een kleiner deel komt uit voeding. Totaal cholesterol is de som van al het cholesterol in het bloed, verdeeld over verschillende transportdeeltjes (vooral LDL en HDL). De losse waarde zegt daarom minder dan de verdeling: de huisarts kijkt naar totaal cholesterol samen met HDL, waaruit het non-HDL-cholesterol (totaal min HDL) volgt dat in de risicoschatting wordt gebruikt.
- Verhoogd risico op hart- en vaatziekten (samen met leeftijd, geslacht, roken, bloeddruk en HDL in de SCORE2-risicotabel)
- Sterk verhoogd cholesterol dat kan passen bij familiaire hypercholesterolemie (erfelijk hoog cholesterol)
- Effect van leefstijlverandering of cholesterolverlagende medicijnen
Verhoogd
Een verhoogd totaal cholesterol betekent meestal dat er veel LDL-cholesterol in het bloed zit; dat verhoogt op de lange termijn de kans op slagaderverkalking (atherosclerose), een hartinfarct en een beroerte. Het geeft zelf geen klachten. Wat de waarde betekent hangt sterk af van de andere risicofactoren: een totaal cholesterol van 6 mmol/l weegt anders voor een rokende zestiger met hoge bloeddruk dan voor een niet-rokende dertiger. Een deel van een hoog totaal cholesterol kan ook uit HDL bestaan, wat juist gunstig is. Andere oorzaken van een hoge waarde: een te traag werkende schildklier, nierziekte, zwangerschap en sommige medicijnen. Bij een totaal cholesterol boven ongeveer 8 mmol/l denkt de huisarts aan erfelijk hoog cholesterol.
Verlaagd
Een laag totaal cholesterol is meestal gunstig en komt vaak door aanleg, een gezonde leefstijl of cholesterolverlagende medicijnen. Een onverwacht lage of dalende waarde kan ook horen bij een te snel werkende schildklier, ondervoeding, een leverziekte of een langdurige ontsteking of andere ziekte. Klachten geeft het zelf niet; een lage waarde is op zichzelf geen reden voor onderzoek, tenzij er ook klachten of andere afwijkende waarden zijn.
Bij een afwijkende uitslag
Bij een verhoogde waarde bepaalt de huisarts het volledige lipidenprofiel (HDL, LDL, triglyceriden) en de overige risicofactoren, en schat daarmee het tienjaarsrisico op hart- en vaatziekten. Afhankelijk daarvan volgt een leefstijladvies, een herhaalmeting of een behandeling; bij een sterk verhoogde waarde onderzoek naar erfelijk hoog cholesterol.
Betrouwbaarheid
Totaal cholesterol is een risicomarker, geen test die een ziekte aantoont of uitsluit. Volgens de NHG-Standaard Cardiovasculair risicomanagement schat de huisarts het tienjaarsrisico op hart- en vaatziekten met de SCORE2-tabel, waarin naast non-HDL-cholesterol (totaal min HDL) ook leeftijd, geslacht, roken en bloeddruk meewegen. Eén losse waarde is dus geen diagnose: dezelfde uitslag kan bij de ene persoon een laag en bij de ander een hoog risico betekenen. De meting zelf is goed gestandaardiseerd en hoeft volgens de richtlijn niet nuchter.
Beperkingen
- De waarde schommelt van dag tot dag; bij een grenswaarde is een tweede meting nodig voordat er conclusies aan worden verbonden.
- Tijdens en tot enkele weken na een acute ziekte, operatie of hartinfarct is het cholesterol tijdelijk lager dan normaal.
- Zwangerschap, een te traag werkende schildklier, nierziekte, leverziekte en medicijnen zoals corticosteroïden, plaspillen en sommige anticonceptiepillen beïnvloeden de waarde.
- Nuchter zijn is niet nodig; alleen bij sterk verhoogde triglyceriden kan de waarde na een maaltijd iets hoger uitvallen.
Hoe vaak komt dit voor
In 2024 waren ruim 1,6 miljoen mensen in Nederland bij de huisarts bekend met een vetstofwisselingsstoornis, waaronder een te hoog cholesterol; dat is ongeveer 9 op de 100 inwoners. De diagnose wordt het vaakst gesteld tussen de 55 en 70 jaar, tot ongeveer 50 jaar vaker bij mannen en daarna vaker bij vrouwen. Ruim 1,7 miljoen mensen hebben een hart- of vaatziekte.
Voor wie is dit zinvol
Zinvol als onderdeel van een risicoschatting op hart- en vaatziekten volgens de NHG-Standaard: bij roken, hoge bloeddruk, diabetes, overgewicht, nierschade, of hart- en vaatziekten of een sterk verhoogd cholesterol in de familie, en bij controle van een cholesterolverlagende behandeling. De SCORE2-risicotabel is gevalideerd vanaf 40 jaar. Een losse cholesterolwaarde zonder de andere risicofactoren geeft weinig houvast. Bij jonge, gezonde volwassenen zonder risicofactoren en zonder erfelijke belasting verandert een herhaalde meting het beeld meestal weinig.
Nadelen en risico's
- Een losse cholesterolwaarde wordt vaak als 'te hoog' of 'goed' gelezen zonder de andere risicofactoren; dat kan tot onnodige ongerustheid of juist onterechte geruststelling leiden.
Bronnen
Bespreek een afwijkende uitslag altijd met je huisarts. Bij een sterk afwijkende uitslag proberen wij je zo snel mogelijk te bereiken. Lees je uitslag ook zelf en neem bij twijfel contact op met je huisarts. Een test stelt geen diagnose. Lees meer over risico's en uitslagen