Ontsteking en afweer
CRP
Een eiwit dat bij ontsteking of infectie snel stijgt; laat zien of er ergens een ontsteking is, niet waar of waardoor.
Alles over deze analyseWat meet dit
CRP (C-reactief proteïne) is een eiwit dat de lever aanmaakt als reactie op een ontsteking of infectie. Binnen 6 tot 8 uur na het begin van een ontsteking stijgt het gehalte in het bloed flink, en na herstel daalt het weer snel, meestal binnen enkele dagen. Daardoor is CRP geschikt om een acute ontsteking aan te tonen en het beloop te volgen. De waarde zegt niets over de plaats van de ontsteking.
- Acute infecties, vooral bacteriële infecties zoals een longontsteking
- Ontstekingsziekten, zoals reumatoïde artritis of een ontstekingsziekte van de darm
- Weefselschade na een operatie, verwonding of hartinfarct
- Het beloop en het effect van de behandeling van een ontsteking
Verhoogd
Een verhoogd CRP wijst op een ontsteking of infectie ergens in het lichaam. Bij bacteriële infecties, zoals een longontsteking, loopt de waarde vaak op tot boven 100 mg/L; bij virusinfecties blijft de stijging meestal beperkt. Ook een operatie, een verwonding en een ontstekingsziekte zoals reuma verhogen CRP. Een licht verhoogde waarde is weinig specifiek en komt ook voor bij een verkoudheid, overgewicht, roken of een tandvleesontsteking. Klachten die bij een ontsteking horen zijn koorts, pijn, zwelling of een ziek gevoel. Zelden: een tumor.
Verlaagd
Een lage of niet-meetbare CRP is normaal. Een lage waarde maakt een acute bacteriële infectie of een actieve ontstekingsziekte onwaarschijnlijk, maar sluit die niet volledig uit: in de eerste uren van een infectie is CRP nog niet gestegen, en bij sommige ziekten, zoals lupus of een kleine plaatselijke ontsteking, blijft de waarde laag.
Bij een afwijkende uitslag
De huisarts beoordeelt CRP samen met de klachten en het lichamelijk onderzoek. Een licht verhoogde waarde zonder duidelijke oorzaak wordt meestal na enkele weken herhaald; bij een sterk verhoogde of blijvend verhoogde waarde volgt gericht onderzoek naar de bron van de ontsteking, bijvoorbeeld urineonderzoek, een longfoto of een verwijzing.
Betrouwbaarheid
CRP is een gevoelige maar niet-specifieke ontstekingsmarker: een verhoogde waarde zegt dat er een ontsteking is, niet waar die zit of wat de oorzaak is. Volgens de NVKC is CRP vooral nuttig om een ernstige bacteriële infectie waarschijnlijker of onwaarschijnlijker te maken en om het beloop te volgen; de waarde is alleen te duiden samen met klachten en lichamelijk onderzoek. Voor ontsteking heeft CRP de voorkeur boven de bezinking (BSE), omdat CRP sneller reageert en minder verstoord wordt.
Beperkingen
- In de eerste 6 tot 12 uur van een infectie is CRP nog laag; een te vroege meting kan ten onrechte geruststellen.
- Overgewicht, roken, zwangerschap, zware inspanning en kleine ontstekingen zoals tandvleesontsteking geven een licht verhoogde waarde zonder ziekte.
- Ontstekingsremmers zoals corticosteroïden en biologicals (bijvoorbeeld tegen reuma) kunnen de stijging van CRP onderdrukken.
- De gewone CRP-test meet lage waarden (onder 3 tot 5 mg/L) niet nauwkeurig; voor het inschatten van hart- en vaatrisico is daarvoor de gevoeliger hs-CRP nodig.
Hoe vaak komt dit voor
Een verhoogd CRP is geen ziekte maar een signaal. Infecties zijn de meest voorkomende oorzaak en horen tot de meest voorkomende redenen voor een bezoek aan de huisarts, vooral in de winter. Chronische ontstekingsziekten zoals reumatoïde artritis komen minder vaak voor. Nederlandse cijfers over hoe vaak een verhoogd CRP als losse bevinding wordt gevonden zijn er niet.
Voor wie is dit zinvol
Zinvol bij klachten die bij een infectie of ontsteking passen, zoals koorts, hoesten met benauwdheid, buikpijn, gewrichtsklachten of langdurige vermoeidheid met een ziek gevoel, en om het beloop van een bekende ontstekingsziekte te volgen. Bij klachtenvrije volwassenen zonder aanleiding levert een CRP weinig op: een normale waarde zegt weinig en een licht verhoogde waarde is meestal onschuldig. Voor het inschatten van hart- en vaatrisico is de gewone CRP-test niet geschikt.
Nadelen en risico's
- CRP wijst geen plaats of oorzaak aan; een licht verhoogde waarde zonder klachten leidt vaak tot vervolgonderzoek zonder dat er iets wordt gevonden.
- Een normale CRP vroeg in een infectie kan ten onrechte geruststellen.
Bronnen
Bespreek een afwijkende uitslag altijd met je huisarts. Bij een sterk afwijkende uitslag proberen wij je zo snel mogelijk te bereiken. Lees je uitslag ook zelf en neem bij twijfel contact op met je huisarts. Een test stelt geen diagnose. Lees meer over risico's en uitslagen