Hormonen
Dihydrotestosteron
Sterke vorm van testosteron die vooral in de huid werkt; een bloedwaarde zegt weinig over erfelijke haaruitval.
Alles over deze analyseWat meet dit
Dihydrotestosteron (DHT) wordt in het lichaam uit testosteron gemaakt door het enzym 5-alfa-reductase. Die omzetting gebeurt vooral in de weefsels zelf, zoals de huid, de haarzakjes en de prostaat, en daar doet DHT ook zijn werk. DHT werkt sterker dan testosteron en is belangrijk voor de ontwikkeling van de mannelijke geslachtsorganen en voor de lichaams- en baardbeharing. Deze analyse meet de hoeveelheid DHT in bloed; dat is maar een deel van wat in de weefsels gebeurt.
- Te veel mannelijk hormoon bij vrouwen met overbeharing, acne of dunner wordend haar, als aanvulling op testosteron
- Het effect van medicijnen die de omzetting van testosteron naar DHT remmen, zoals finasteride en dutasteride
- Gebruik van testosteron, anabole steroïden of DHT-achtige middelen
Verhoogd
Bij mannen komt een verhoogd DHT vooral door het gebruik van testosteron, anabole steroïden of DHT-achtige middelen. Bij vrouwen kan een verhoogde waarde passen bij te veel mannelijk hormoon, bijvoorbeeld bij PCOS, met klachten als overbeharing, acne, een onregelmatige menstruatie en dunner wordend haar op de kruin. Erfelijke kaalheid wordt niet door een hoge bloedwaarde verklaard: daarbij zijn de haarzakjes overgevoelig voor mannelijke hormonen, terwijl de hoeveelheid hormoon in het bloed vaak gewoon normaal is. Een hoge waarde betekent dus niet dat je kaal wordt, en een normale waarde niet dat je het niet wordt.
Verlaagd
Een verlaagd DHT past bij gebruik van finasteride of dutasteride, middelen tegen kaalheid of een vergrote prostaat die de omzetting van testosteron naar DHT remmen. Bij mannen kan een lage waarde ook samengaan met een laag testosteron; dan zegt het testosteron zelf meer. Bij vrouwen heeft een lage waarde geen duidelijke betekenis. Een aangeboren tekort aan het enzym 5-alfa-reductase is zeldzaam en valt al vroeg in het leven op.
Bij een afwijkende uitslag
Bij een afwijkende waarde kijkt de huisarts eerst naar medicijnen en middelen zoals finasteride, testosteron of anabole steroïden, en beoordeelt testosteron en SHBG. Bij vrouwen met een verhoogde waarde en een onregelmatige cyclus of overbeharing volgt meestal onderzoek naar PCOS of verwijzing naar een gynaecoloog of internist-endocrinoloog. Bij haaruitval zonder andere klachten verandert een DHT-uitslag het beleid meestal niet.
Betrouwbaarheid
DHT in bloed zegt weinig over haaruitval, omdat DHT vooral in de huid en de haarzakjes zelf werkt. Volgens de praktijkinformatie van de dermatologen (NVDV) wordt erfelijke haaruitval vastgesteld op het patroon van het haarverlies en de voorgeschiedenis; bloedonderzoek is alleen gericht nodig, bijvoorbeeld naar ijzer en schildklier, of naar mannelijke hormonen bij vrouwen met andere tekenen van te veel mannelijk hormoon. DHT is vooral bruikbaar bij een specifieke vraag, en dan samen met testosteron. De meting is technisch lastig en uitslagen verschillen per laboratorium en meetmethode.
Beperkingen
- Medicijnen en middelen: finasteride en dutasteride verlagen DHT; testosteron en anabole steroïden verhogen het.
- De waarde in bloed geeft maar een beperkt beeld van de hoeveelheid en de werking van DHT in de huid en de haarzakjes.
- Referentiewaarden verschillen per laboratorium, meetmethode, geslacht en leeftijd; algemeen gebruikte grenswaarden ontbreken.
- Bij vrouwen maakt hormonale anticonceptie de beoordeling van mannelijke hormonen onbetrouwbaar.
Hoe vaak komt dit voor
Erfelijke haaruitval is heel gewoon: van de mensen van 70 jaar heeft ongeveer 8 op de 10 mannen en 3 op de 10 vrouwen er last van. Ongeveer 5 op de 100 vrouwen heeft overbeharing; meestal is de hoeveelheid mannelijk hormoon dan normaal en is de huid er gevoeliger voor. Hoe vaak een afwijkend DHT de oorzaak van klachten is, is niet in Nederlandse cijfers vastgelegd.
Voor wie is dit zinvol
Zinvol in beperkte situaties: bij vrouwen met overbeharing, acne of haaruitval samen met andere tekenen van te veel mannelijk hormoon, als aanvulling op testosteron en SHBG, en bij een gerichte vraag van een specialist. Niet zinvol om erfelijke kaalheid vast te stellen of te voorspellen, en ook niet om te bepalen of een middel tegen haaruitval zal aanslaan: de diagnose wordt gesteld op het patroon van het haarverlies. Voor mannen zonder klachten heeft de bepaling geen waarde.
Nadelen en risico's
- Een DHT-uitslag kan ten onrechte als verklaring voor haaruitval worden gezien en leiden tot middelen die niet helpen, of tot gebruik van finasteride zonder goede afweging van de bijwerkingen.
- Een licht afwijkende waarde zonder klachten kan onnodige zorgen en onnodig vervolgonderzoek geven.
Bronnen
Bespreek een afwijkende uitslag altijd met je huisarts. Bij een sterk afwijkende uitslag proberen wij je zo snel mogelijk te bereiken. Lees je uitslag ook zelf en neem bij twijfel contact op met je huisarts. Een test stelt geen diagnose. Lees meer over risico's en uitslagen