Vitaminen, mineralen en aminozuren
Foliumzuur
De hoeveelheid foliumzuur (folaat, vitamine B11) in het bloed; om een tekort op te sporen, meestal samen met vitamine B12.
Alles over deze analyseWat meet dit
Foliumzuur (folaat, ook wel vitamine B11) is een B-vitamine die nodig is voor de celdeling, de aanmaak van rode bloedcellen en de ontwikkeling van het zenuwstelsel van een ongeboren kind. Het zit vooral in groene groenten, volkorenproducten, peulvruchten en lever. Het lichaam heeft maar een kleine voorraad in de lever, zodat bij te weinig inname of een verhoogd verbruik binnen 2 tot 4 maanden een tekort kan ontstaan. De test meet het foliumzuur in het bloed; die waarde volgt vooral de inname van de laatste dagen tot weken.
- Foliumzuurtekort door eenzijdige voeding, overmatig alcoholgebruik of slechte opname in de darm (bijvoorbeeld bij coeliakie of de ziekte van Crohn)
- Bloedarmoede met te grote rode bloedcellen (macrocytaire anemie), samen met vitamine B12
- Een verhoogde behoefte, bijvoorbeeld tijdens zwangerschap en borstvoeding
Verhoogd
Een verhoogd foliumzuur komt vrijwel altijd door supplementen, een multivitamine of verrijkte voeding en geeft op zichzelf geen klachten. Wel kan veel foliumzuur uit tabletten een tekort aan vitamine B12 verbergen: de bloedarmoede verbetert dan, terwijl zenuwschade door het B12-tekort kan doorgaan. Daarom wordt foliumzuur meestal samen met vitamine B12 beoordeeld. Een hoge waarde kan ook ontstaan doordat rode bloedcellen in het monster kapotgaan (hemolyse), omdat die veel folaat bevatten.
Verlaagd
Een verlaagd foliumzuur past bij een tekort; de grens verschilt per laboratorium. Volgens de NHG-Standaard Anemie komt een tekort meestal door te weinig foliumzuur in de voeding, bijvoorbeeld bij overmatig alcoholgebruik. Andere oorzaken zijn slechte opname in de darm (coeliakie, ziekte van Crohn), een verhoogde behoefte tijdens zwangerschap en borstvoeding en sommige medicijnen, zoals methotrexaat en bepaalde middelen tegen epilepsie. Klachten bij een tekort zijn vermoeidheid, kortademigheid en bleekheid door bloedarmoede. Een licht verlaagde waarde na een paar dagen weinig eten betekent nog niet dat de voorraad op is.
Voorbereiding
- Slik je biotine (vitamine B8, vaak in haar- en nagelsupplementen)? Stop daar minstens 2 dagen voor de afname mee, bij een hoge dosis 4 dagen.
Bij een afwijkende uitslag
Bij een verlaagde waarde bepaalt de huisarts ook vitamine B12 en het bloedbeeld, als dat nog niet is gebeurd, en zoekt naar de oorzaak, zoals voeding, alcohol, medicijnen of een darmziekte. Bij een tekort schrijft de huisarts volgens de NHG-Standaard meestal foliumzuurtabletten voor en controleert bij bloedarmoede het Hb na 4 en na 8 tot 10 weken.
Betrouwbaarheid
Een duidelijk verlaagde waarde past bij een tekort, maar foliumzuur in het bloed schommelt met wat je de dagen ervoor hebt gegeten of geslikt, waardoor een tablet kort voor de afname een tekort kan maskeren. De NHG-Standaard Anemie adviseert foliumzuur altijd samen met vitamine B12 te bepalen, omdat foliumzuur geven bij een onopgemerkt B12-tekort zenuwschade kan laten doorgaan of verergeren. Bij bloedarmoede wordt de uitslag samen met het bloedbeeld (Hb, MCV) beoordeeld.
Beperkingen
- Supplementen, multivitaminen en verrijkte producten verhogen de waarde; een foliumzuurtablet kort voor de afname geeft een te gunstig beeld.
- Kapotte rode bloedcellen in het monster (hemolyse, vaker bij een vingerprik) geven een vals hogere waarde.
- Alcohol, methotrexaat, sommige middelen tegen epilepsie en darmziekten verlagen de waarde.
- Referentiewaarden verschillen per laboratorium en meetmethode.
Hoe vaak komt dit voor
Bloedarmoede door een tekort aan vitamine B12 of foliumzuur komt in de huisartsenpraktijk bij ongeveer 2 op de 1000 mensen per jaar nieuw voor. Een foliumzuurtekort hangt meestal samen met een eenzijdig voedingspatroon of overmatig alcoholgebruik; bij gezonde mensen met gevarieerde voeding is het ongewoon. Hoe vaak een foliumzuurtekort zonder bloedarmoede voorkomt, is voor Nederland niet goed bekend.
Voor wie is dit zinvol
Zinvol bij bloedarmoede met te grote rode bloedcellen, bij klachten die bij een tekort passen, bij overmatig alcoholgebruik, bij een heel eenzijdig of beperkt voedingspatroon (ook bij een eetstoornis), bij darmziekten met slechte opname zoals coeliakie en de ziekte van Crohn en bij langdurig gebruik van medicijnen die foliumzuur verlagen. Bij een kinderwens verandert een meting het advies niet: iedereen die zwanger wil worden krijgt het advies om vanaf ongeveer 4 weken voor de bevruchting tot 10 weken zwangerschap dagelijks 400 microgram foliumzuur te slikken, ongeacht de voeding. Bij gezonde volwassenen met gevarieerde voeding is routinematig meten niet nodig.
Nadelen en risico's
- Een normale of hoge waarde door een recente foliumzuurtablet of multivitamine kan een tekort verbergen.
- Wie op eigen initiatief foliumzuur gaat slikken zonder dat vitamine B12 is gecontroleerd, kan een B12-tekort maskeren.
Bronnen
Bespreek een afwijkende uitslag altijd met je huisarts. Bij een sterk afwijkende uitslag proberen wij je zo snel mogelijk te bereiken. Lees je uitslag ook zelf en neem bij twijfel contact op met je huisarts. Een test stelt geen diagnose. Lees meer over risico's en uitslagen