Lever en alvleesklier
Gamma-GT
Een enzym uit lever en galwegen dat stijgt bij belasting van de lever, vooral door alcohol, medicijnen of een galwegprobleem.
Alles over deze analyseWat meet dit
Gamma-GT (gamma-glutamyltransferase, GGT) is een enzym dat vooral in de cellen van de lever en de kleine galwegen zit. Het komt in het bloed als die cellen geprikkeld of beschadigd worden. Dat gebeurt bij alcoholgebruik, bij veel medicijnen, bij leververvetting en als de afvoer van gal stagneert. Gamma-GT wordt vaak samen met alkalische fosfatase beoordeeld: is alkalische fosfatase verhoogd, dan wijst een verhoogd gamma-GT erop dat de oorzaak in de lever of galwegen ligt en niet in het bot.
- Belasting van de lever door alcohol (gamma-GT is de gevoeligste routinetest hiervoor, maar niet specifiek)
- Stagnatie van de galafvoer (cholestase), bijvoorbeeld door galstenen of een vernauwing van de galweg
- Leverschade door medicijnen of leververvetting
- Onderscheid tussen lever en bot als alkalische fosfatase verhoogd is
Verhoogd
Een verhoogd gamma-GT komt veel voor en is op zichzelf geen diagnose. De meest voorkomende oorzaken zijn regelmatig alcoholgebruik (ook enkele glazen in de dagen voor de afname), leververvetting bij overgewicht of diabetes, en medicijnen zoals anti-epileptica, sommige antidepressiva, antibiotica en statines. Na stoppen met alcohol duurt het vaak enkele weken tot een maand voordat de waarde weer normaal is. Een sterk verhoogd gamma-GT samen met een verhoogd alkalische fosfatase en bilirubine past bij een belemmerde galafvoer; klachten zijn dan pijn rechts boven in de buik, geelzucht, jeuk, donkere urine en ontkleurde ontlasting. Ook roken en een hoger gewicht geven gemiddeld een hoger gamma-GT.
Verlaagd
Een laag gamma-GT heeft geen betekenis. De waarde is bij vrouwen gemiddeld lager dan bij mannen en daalt bij gebruik van de anticonceptiepil.
Bij een afwijkende uitslag
De huisarts beoordeelt gamma-GT samen met ALAT, alkalische fosfatase en bilirubine en vraagt naar alcohol en medicijnen. Bij een verhoogde waarde zonder klachten volgt meestal een herhaalmeting na enkele weken zonder alcohol; blijft de waarde verhoogd, dan volgt onderzoek naar leververvetting en zo nodig een echo van lever en galwegen.
Betrouwbaarheid
Gamma-GT is gevoelig maar weinig specifiek: het stijgt bij veel verschillende oorzaken en zegt niets over de ernst van de leverschade. Als test op overmatig alcoholgebruik heeft gamma-GT beperkte waarde: volgens de NHG-Standaard Problematisch alcoholgebruik heeft een deel van de mensen die te veel drinken een normaal gamma-GT, en een verhoogde waarde heeft vaak een andere oorzaak. Voor de vraag hoeveel iemand drinkt is een gesprek of vragenlijst betrouwbaarder dan bloedonderzoek; CDT is specifieker voor alcohol maar minder gevoelig.
Beperkingen
- Alcohol in de week voor de afname verhoogt de waarde; ook een enkele avond met veel drank kan gamma-GT een dag verhogen.
- Veel medicijnen verhogen gamma-GT zonder leverschade, onder andere anti-epileptica (carbamazepine, fenytoïne), sommige antidepressiva en statines.
- Overgewicht, diabetes en roken geven gemiddeld hogere waarden; mannen hebben hogere waarden dan vrouwen.
- Referentiewaarden verschillen per laboratorium.
Hoe vaak komt dit voor
Overmatig alcoholgebruik (meer dan 21 glazen per week voor mannen of 14 voor vrouwen) komt in Nederland bij ongeveer 5 tot 6 op de 100 volwassenen voor, ongeveer twee keer zo vaak bij mannen als bij vrouwen. Bij een groot deel van hen is gamma-GT verhoogd. Een verhoogd gamma-GT door leververvetting of medicijnen komt nog vaker voor.
Voor wie is dit zinvol
Zinvol bij een verhoogd alkalische fosfatase om lever en bot te onderscheiden, bij een vermoeden van een galwegprobleem, bij het volgen van leverschade door medicijnen en als iemand zelf wil zien of alcohol de lever belast, bijvoorbeeld bij het minderen of stoppen. Bij gezonde volwassenen zonder risicofactoren is routinematig meten niet nodig.
Nadelen en risico's
- Een verhoogd gamma-GT wordt snel met alcohol in verband gebracht, terwijl leververvetting en medicijnen even vaak de oorzaak zijn; dat kan onterecht een stempel geven.
- Een normaal gamma-GT sluit overmatig alcoholgebruik niet uit.
Bronnen
- NHG-Standaard Virushepatitis en andere leveraandoeningen (M22)
- NHG-Standaard Problematisch alcoholgebruik (M10)
- NVKC, allesovertesten.nl: GGT
- Thuisarts.nl: Ik vraag me af of ik te veel alcohol drink
- VZinfo (RIVM): Alcoholgebruik volwassenen
Bespreek een afwijkende uitslag altijd met je huisarts. Bij een sterk afwijkende uitslag proberen wij je zo snel mogelijk te bereiken. Lees je uitslag ook zelf en neem bij twijfel contact op met je huisarts. Een test stelt geen diagnose. Lees meer over risico's en uitslagen