Hart en vaten
Geoxideerd LDL-cholesterol
Het deel van het LDL-cholesterol dat door zuurstofradicalen is aangetast; een onderzoeksmarker zonder gestandaardiseerde meetmethode.
Alles over deze analyseWat meet dit
LDL-deeltjes brengen cholesterol naar de weefsels. Als zo'n deeltje in de vaatwand terechtkomt, kan het door zuurstofradicalen worden aangetast; dat heet oxidatie. Geoxideerd LDL (oxLDL) lokt een ontstekingsreactie uit in de vaatwand en speelt daarmee een rol bij het ontstaan van slagaderverkalking (atherosclerose). De test meet met een antistofbepaling hoeveel van zulk aangetast LDL in het bloed circuleert; dat is maar een klein deel van het totale LDL.
- Aanwezigheid van aangetast LDL, een marker van het ontstekingsproces bij slagaderverkalking
- Samenhang met overgewicht, diabetes type 2 en het metabool syndroom, zonder dat de test die aandoeningen kan aantonen
Verhoogd
Een hoge waarde betekent dat er relatief veel aangetast LDL in het bloed circuleert. In onderzoek gaat dat samen met een hoog LDL-cholesterol, roken, overgewicht, diabetes type 2, het metabool syndroom en bestaande hart- en vaatziekten. Wat een hoge waarde voor één persoon betekent, is niet vastgesteld: er zijn geen Nederlandse referentie- of afkapwaarden. Klachten geeft een hoge waarde niet, en de aanpak blijft dezelfde als bij een verhoogd LDL: aandacht voor leefstijl en het totale risicoprofiel.
Verlaagd
Een lage waarde betekent weinig aangetast LDL in het bloed. Dat past bij een laag LDL-cholesterol, bijvoorbeeld door aanleg, een gezonde leefstijl of het gebruik van een statine. Een lage waarde is geen garantie: de belangrijkste risicofactoren, zoals bloeddruk, roken, diabetes en het gewone LDL-cholesterol, staan er los van en wegen zwaarder. Klachten geeft een lage waarde niet.
Bij een afwijkende uitslag
Een afwijkende waarde leidt op zichzelf niet tot vervolgonderzoek. De huisarts beoordeelt zo nodig het gewone lipidenprofiel en het totale risicoprofiel met SCORE2 en handelt daarop met leefstijladvies of, bij een hoog risico, cholesterolverlaging.
Betrouwbaarheid
Volgens de multidisciplinaire richtlijn Cardiovasculair risicomanagement voegen biomarkers in bloed of urine, zoals deze, weinig toe aan de schatting van het risico op hart- en vaatziekten, ook bij mensen met bekende hart- en vaatziekten; de NHG-Standaard schat het risico met SCORE2 op basis van leeftijd, geslacht, roken, bloeddruk en non-HDL-cholesterol. In de wetenschappelijke literatuur worden voor oxLDL verschillende antistofbepalingen gebruikt, waarvan er geen is goedgekeurd voor gewoon klinisch gebruik. Een uitslag is daarom vooral een onderzoeksgetal, geen maat waarop beleid wordt gemaakt.
Beperkingen
- Er is geen gestandaardiseerde meetmethode; verschillende laboratoria en testkits geven verschillende uitkomsten die niet te vergelijken zijn.
- Er zijn geen Nederlandse referentiewaarden; de grenzen op een uitslag komen van de fabrikant van de test.
- De waarde hangt sterk samen met het gewone LDL-cholesterol; los daarvan is de betekenis onduidelijk.
- Een ontsteking, infectie, roken of een acute ziekte kan de waarde beïnvloeden, zonder dat duidelijk is hoeveel.
Hoe vaak komt dit voor
Er zijn geen Nederlandse cijfers over geoxideerd LDL, omdat de bepaling niet standaard wordt gedaan. Wel is bekend hoe vaak een verhoogd cholesterol voorkomt: in 2024 waren ruim 1,6 miljoen mensen in Nederland bij de huisarts bekend met een vetstofwisselingsstoornis, ongeveer 9 op de 100 inwoners.
Voor wie is dit zinvol
De uitslag zegt weinig over het eigen risico, ook bij risicofactoren of bekende hart- en vaatziekten. Wie het risico op hart- en vaatziekten wil laten schatten, heeft meer aan het gewone lipidenprofiel (totaal cholesterol, HDL, LDL, non-HDL en triglyceriden), de bloeddruk, de rookstatus en de bloedsuiker. De uitslag van deze test verandert het advies van de huisarts in de praktijk niet.
Nadelen en risico's
- Omdat er geen gestandaardiseerde methode en geen Nederlandse grenswaarden zijn, kan een 'verhoogde' uitslag onnodige ongerustheid en onnodig vervolgonderzoek geven.
- De test kan de indruk wekken dat er een extra of beter hartrisico wordt gemeten dan met het gewone cholesterolonderzoek, terwijl daar geen bewijs voor is.
Bronnen
- FMS Richtlijnendatabase: CVRM, module Andere voorspellers van het risico op hart- en vaatziekten
- Trpkovic A e.a. Oxidized low-density lipoprotein as a biomarker of cardiovascular diseases. Crit Rev Clin Lab Sci 2015 (PubMed-samenvatting)
- NVKC, allesovertesten.nl: LDL
- NHG-Standaard Cardiovasculair risicomanagement (M84)
- VZinfo (RIVM): Cholesterol, op basis van Nivel Zorgregistraties Eerste Lijn 2024
Bespreek een afwijkende uitslag altijd met je huisarts. Bij een sterk afwijkende uitslag proberen wij je zo snel mogelijk te bereiken. Lees je uitslag ook zelf en neem bij twijfel contact op met je huisarts. Een test stelt geen diagnose. Lees meer over risico's en uitslagen