Soa
Gonorroe / Neisseria gonorrhoeae PCR (swab)
PCR-test op erfelijk materiaal van de gonorroebacterie in een zelf afgenomen swab van vagina, anus of keel.
Wat meet dit
Gonorroe (druiper) is een soa die wordt veroorzaakt door de bacterie Neisseria gonorrhoeae. De PCR zoekt naar erfelijk materiaal van de bacterie in materiaal dat je zelf met een wattenstaafje (swab) afneemt uit de vagina, de anus of de keel. Bij vrouwen is een zelf afgenomen diep vaginale swab volgens de LCI-richtlijn de eerste keus; in onderzoek vond die 96 tot 100 van de 100 infecties. De uitslag geldt alleen voor de plek waar de swab is afgenomen.
- Een actuele gonorroe-infectie van vagina en baarmoedermond, ook als die geen klachten geeft
- Een gonorroe-infectie van de anus of de keel, die meestal geen klachten geeft
Positief
Een positieve uitslag betekent dat er erfelijk materiaal van de gonorroebacterie (Neisseria gonorrhoeae) is gevonden, wat past bij een actuele infectie. Bij mannen geeft gonorroe van de plasbuis meestal klachten; bij vrouwen en in keel en anus vaak niet. Zonder behandeling kan gonorroe bij vrouwen een ontsteking van baarmoeder en eileiders geven en bij mannen een ontsteking van bijbal of prostaat; zelden verspreidt de bacterie zich naar gewrichten of bloed. Gonorroe is te behandelen met antibiotica, maar de bacterie wordt steeds vaker ongevoelig (resistent) voor antibiotica.
Negatief
Een negatieve uitslag betekent dat er op de bemonsterde plek geen gonorroe is gevonden. Thuisarts adviseert zonder klachten te testen vanaf 2 weken na het laatste risicocontact. Volgens de LCI-richtlijn is niet precies bekend hoe snel de test na besmetting positief wordt; een infectie zonder klachten kan wel maanden blijven, dus testen heeft tot 3 maanden na een risicocontact zin. De uitslag zegt niets over gonorroe op een andere lichaamsplek.
Bij een afwijkende uitslag
Bij een positieve uitslag laat de huisarts volgens de richtlijn bij voorkeur ook een kweek doen om te zien voor welke antibiotica de bacterie gevoelig is, en behandelt meestal met een eenmalige injectie met een antibioticum; daarbij horen een test op andere soa's zoals chlamydia, hiv en syfilis en het waarschuwen van sekspartners van het afgelopen half jaar. Na behandeling met het standaardmiddel is een controletest meestal niet nodig. Gonorroe is voor individuele gevallen niet meldingsplichtig.
Betrouwbaarheid
De PCR (NAAT) is volgens de LCI-richtlijn en de Multidisciplinaire Richtlijn Soa's de eerste keus om gonorroe aan te tonen: de gevoeligheid is hoger dan die van een kweek en de specificiteit op urine en vaginaal materiaal benadert 100 procent. Bij mannen is eerstestraalsurine het aangewezen materiaal, bij vrouwen een zelf afgenomen vaginale swab. Een positieve PCR zegt niets over resistentie; daarvoor adviseert de richtlijn een kweek. Omdat de test erfelijk materiaal aantoont, kan hij kort na een behandeling nog positief zijn.
Beperkingen
- Kort na het risicocontact kan de test een infectie missen; zonder klachten is het advies te testen vanaf 2 weken na het contact.
- Bij zelfafname kan te weinig materiaal op de swab komen, bijvoorbeeld als die niet ver genoeg of te kort is ingebracht; dat kan een onterecht negatieve uitslag geven.
- Bij keel- en anale swabs kunnen volgens de LCI-richtlijn ook bij een hoge specificiteit fout-positieve uitslagen voorkomen.
- Tot ongeveer 2 weken na een behandeling kan de test positief blijven door resten erfelijk materiaal.
Hoe vaak komt dit voor
In 2024 werd bij de Centra Seksuele Gezondheid van de GGD bij 13.952 mensen gonorroe gevonden; huisartsen stelden in 2023 ongeveer 18.800 keer de diagnose. Gonorroe wordt veel vaker bij mannen vastgesteld dan bij vrouwen, vooral bij mannen die seks hebben met mannen. Het aantal diagnoses stijgt al meer dan tien jaar.
Voor wie is dit zinvol
Een vaginale swab is zinvol voor vrouwen (en andere mensen met een vagina) met klachten zoals veranderde afscheiding, bloedverlies tussen de menstruaties of pijn bij het plassen, na seks zonder condoom met een nieuwe of wisselende partner, en als een sekspartner gonorroe heeft. Een keel- of anale swab is zinvol na orale of anale seks of bij klachten op die plek. Mannen die seks hebben met mannen testen volgens de LCI-richtlijn standaard op keel, anus en plasbuis.
Nadelen en risico's
- Een fout-positieve uitslag, vooral bij een keel- of anale swab, kan onnodige ongerustheid en behandeling geven.
- Een negatieve uitslag op één plek kan ten onrechte geruststellen als er ook een risico was op een andere plek.
Bronnen
Bespreek een afwijkende uitslag altijd met je huisarts. Bij een sterk afwijkende uitslag proberen wij je zo snel mogelijk te bereiken. Lees je uitslag ook zelf en neem bij twijfel contact op met je huisarts. Een test stelt geen diagnose. Lees meer over risico's en uitslagen