Overige analyses
HIV-1-RNA (PCR)
Meet hoeveel hiv-1-virus er in het bloed zit (virusconcentratie); vooral voor het volgen van een bekende hiv-infectie.
Alles over deze analyseWat meet dit
Hiv (humaan immunodeficiëntievirus) is een virus dat zonder behandeling de afweer afbreekt. Deze test zoekt met een PCR, een techniek die erfelijk materiaal vermenigvuldigt, naar het erfelijk materiaal (RNA) van hiv-1 in het bloed en meet hoeveel ervan aanwezig is: de virusconcentratie of viral load, in kopieën per milliliter. Het is dus geen test op antistoffen. Bij mensen met een bekende hiv-infectie laat de virusconcentratie zien hoe goed de hiv-remmers werken; hiv-2, een zeldzamere vorm, meet deze test niet.
- Bij een bekende hiv-infectie: hoeveel virus er in het bloed zit en of de behandeling het virus onderdrukt
- Bij klachten van een heel recente infectie: hiv-1 in de eerste weken na besmetting, voordat antistoffen meetbaar zijn
Verhoogd
Een meetbare virusconcentratie betekent dat er hiv-1-RNA in het bloed is gevonden. Bij iemand met hiv die geen hiv-remmers gebruikt, is dat te verwachten; bij iemand die wel behandeld wordt, kan het wijzen op medicijnen die niet goed worden ingenomen of niet goed meer werken, al zegt een eenmalige lichte stijging op zichzelf weinig. Hoe hoger de virusconcentratie, hoe groter de kans om hiv door te geven. Bij iemand zonder bekende hiv kan een meetbare waarde passen bij een recente infectie, maar vooral een lage waarde kan ook fout-positief zijn; een hiv-infectie wordt pas vastgesteld met een combinatietest en een bevestigingstest.
Verlaagd
Een onmeetbare virusconcentratie betekent dat er geen of te weinig hiv-1-RNA is gevonden om te meten. Bij iemand die hiv-remmers gebruikt, betekent dat dat de behandeling werkt; volgens de LCI-richtlijn kan iemand die onder behandeling een onmeetbare virusconcentratie heeft (minder dan 200 kopieën per milliliter) hiv via seks niet doorgeven: niet meetbaar is niet overdraagbaar. Bij iemand zonder bekende hiv maakt een onmeetbare waarde een infectie minder waarschijnlijk, maar sluit die niet uit. In de eerste 1 tot 2 weken na besmetting is het virus vaak nog niet meetbaar, hiv-2 en soms een afwijkende variant van hiv-1 worden gemist, en wie PrEP of PEP gebruikt, kan ondanks een infectie een onmeetbare waarde hebben.
Bij een afwijkende uitslag
Bij een meetbare virusconcentratie bij iemand zonder bekende hiv volgen een combinatietest en een bevestigingstest (immunoblot); pas die stellen de diagnose. Bij een bevestigde infectie volgen een snelle verwijzing naar een hiv-behandelcentrum, een test op andere soa's en overleg over het waarschuwen van sekspartners. Bij een bekende hiv-infectie beoordeelt het hiv-behandelcentrum een meetbare waarde onder behandeling. Hiv is niet meldingsplichtig; nieuwe diagnoses worden wel geregistreerd door de Stichting HIV Monitoring.
Betrouwbaarheid
Volgens de LCI-richtlijn benaderen de gevoeligheid en specificiteit van de huidige hiv-PCR's de 100 procent, en is hiv-RNA gemiddeld 9 tot 11 dagen na besmetting in het bloed aantoonbaar. Toch is de PCR volgens de richtlijn niet geschikt als gewone screeningstest op hiv: door de kans op een fout-negatieve uitslag en de geringe winst in vroege opsporing is de combinatietest op antistoffen en p24-antigeen de eerste keus. De test zegt het meest bij het volgen van een bekende hiv-infectie, en bij een vermoeden van een heel recente infectie naast de combinatietest. Een lage meetbare waarde bij iemand zonder bekende hiv kan fout-positief zijn en wordt altijd nagekeken.
Beperkingen
- In de eerste 1 tot 2 weken na besmetting is het virus vaak nog niet meetbaar.
- De test meet alleen hiv-1; een infectie met hiv-2 wordt gemist, en door de grote variatie in hiv kan ook een hiv-1-variant soms worden gemist.
- Hiv-remmers, ook als PrEP of PEP, onderdrukken het virus en kunnen een infectie onmeetbaar maken.
- Voor de PCR is een apart buisje bloed nodig, zodat het monster niet met ander materiaal in aanraking komt.
Hoe vaak komt dit voor
Hiv komt in Nederland vooral voor bij mannen die seks hebben met mannen. In 2025 werden 631 mensen met een nieuwe hiv-diagnose geregistreerd, en eind 2025 stonden 23.547 mensen met hiv geregistreerd bij de hiv-behandelcentra. Van de mensen met hiv die behandeld worden, heeft 96 procent een onderdrukte virusconcentratie (Stichting HIV Monitoring, 2021).
Voor wie is dit zinvol
De test is vooral zinvol voor mensen met een bekende hiv-infectie, om te zien of de behandeling het virus onderdrukt. Bij een vermoeden van een heel recente infectie, bijvoorbeeld bij griepachtige klachten twee tot zes weken na een risicocontact, kan hij naast de combinatietest op antistoffen en p24-antigeen eerder uitsluitsel geven. Om te weten of je hiv hebt, is de combinatietest (hiv-serologie) de eerste keus. Was het risicocontact minder dan 72 uur geleden, dan is snel contact met de GGD of de spoedeisende hulp over PEP, medicijnen die een besmetting kunnen voorkomen, belangrijker dan een test.
Nadelen en risico's
- Een lage, fout-positieve waarde bij iemand zonder hiv kan veel ongerustheid geven tot de bevestigingstests klaar zijn.
- Een onmeetbare uitslag kort na een risicocontact kan ten onrechte geruststellen; een combinatietest na de vensterperiode blijft nodig.
Bronnen
Bespreek een afwijkende uitslag altijd met je huisarts. Bij een sterk afwijkende uitslag proberen wij je zo snel mogelijk te bereiken. Lees je uitslag ook zelf en neem bij twijfel contact op met je huisarts. Een test stelt geen diagnose. Lees meer over risico's en uitslagen