Vitaminen, mineralen en aminozuren
Koper
Het koper in je bloed; vooral gebruikt bij een vermoeden van een kopertekort of de zeldzame ziekte van Wilson.
Alles over deze analyseWat meet dit
Koper is een spoorelement dat het lichaam inbouwt in enzymen, onder meer voor de energieproductie, de hersenen, bindweefsel en de afweer. Koper uit voeding wordt in de darm opgenomen en naar de lever gebracht. De lever slaat koper op of bindt het aan het eiwit ceruloplasmine, waarmee het door het bloed wordt vervoerd. Deze analyse meet het totale koper in het bloed, dat dus sterk afhangt van de hoeveelheid ceruloplasmine.
- Een kopertekort, bijvoorbeeld bij slechte opname in de darm, verlies via de nieren (nefrotisch syndroom) of langdurig hoog gedoseerde zinksupplementen
- Een aanwijzing voor de ziekte van Wilson (erfelijke koperstapeling), alleen samen met ceruloplasmine en koper in de urine
- Kopervergiftiging (zeldzaam)
Verhoogd
Een verhoogd koper betekent meestal niet dat er te veel koper in het lichaam is. Volgens de NVKC stijgt het koper in het bloed bij leverziekte, een infectie, na een operatie of hartaanval, bij diabetes en bij schildklierproblemen. Bij zwangere vrouwen en vrouwen die de pil gebruiken kan de waarde twee tot drie keer hoger zijn dan normaal. Via voeding krijg je volgens het Voedingscentrum niet snel te veel koper binnen. Zelden gaat het om een kopervergiftiging, bijvoorbeeld door water uit koperen leidingen of supplementen, met misselijkheid, braken en diarree.
Verlaagd
Een verlaagd koper komt weinig voor. Het kan passen bij een algemeen kopertekort, bijvoorbeeld door slechte opname in de darm, verlies via de nieren (nefrotisch syndroom) of langdurig hoge doseringen zink. Een ernstig tekort kan volgens het Voedingscentrum bloedarmoede, een lichtere huid en botontkalking geven. Bij de ziekte van Wilson, een zeldzame erfelijke ziekte waarbij koper zich ophoopt in onder meer lever en hersenen, is het koper in het bloed vaak juist verlaagd, samen met een laag ceruloplasmine en een hoog koper in de urine. Een laag koper alleen is dus geen bewijs voor die ziekte.
Bij een afwijkende uitslag
Bij een afwijkend koper kijkt de huisarts eerst naar verklaringen zoals de pil, zwangerschap, een ontsteking of supplementen. Bij een vermoeden van de ziekte van Wilson volgt verwijzing naar de internist of de maag-darm-leverarts voor onder meer ceruloplasmine, koper in de urine en zo nodig DNA-onderzoek.
Betrouwbaarheid
Koper in het bloed zegt weinig over de koperstatus van gezonde mensen. Volgens de Gezondheidsraad, die hierin de Europese voedselveiligheidsautoriteit EFSA volgt, reageren koper en ceruloplasmine in het bloed nauwelijks op de hoeveelheid koper in de voeding en hebben ze beperkte waarde voor één persoon, vooral om een overschot aan te tonen. De NVKC stelt dat koper altijd samen met andere tests moet worden beoordeeld, zoals ceruloplasmine en koper in de urine. Onderzoek naar de ziekte van Wilson gebeurt in het ziekenhuis.
Beperkingen
- Zwangerschap en de pil verhogen de waarde twee tot drie keer.
- Ontsteking, infectie, leverziekte en een recente operatie verhogen de waarde zonder koperoverschot.
- Langdurig hoge doseringen zink verlagen de koperopname en de waarde.
- Referentiewaarden verschillen per laboratorium.
Hoe vaak komt dit voor
Volgens het Voedingscentrum zijn er in Nederland geen aanwijzingen dat kopertekorten voorkomen bij mensen die gevarieerd eten. De ziekte van Wilson is een zeldzame erfelijke stofwisselingsziekte. Een verhoogd koper door de pil, zwangerschap of een ontsteking komt veel vaker voor dan een echte koperstapeling.
Voor wie is dit zinvol
Zinvol bij een vermoeden van de ziekte van Wilson, zoals onverklaarde klachten van lever of zenuwstelsel (geelzucht, problemen met lopen of slikken) of bij Wilson in de familie, en dan altijd samen met ceruloplasmine en urineonderzoek. Ook zinvol bij onverklaarde bloedarmoede na een darmoperatie of bij langdurig hoog gedoseerde zinksupplementen, en als aanwijzing bij een vermoeden van kopervergiftiging. Bij gezonde mensen zonder klachten zegt een losse koperwaarde weinig over de koperstatus.
Nadelen en risico's
- Een verhoogd koper door de pil, zwangerschap of een ontsteking kan ten onrechte als kopervergiftiging worden gelezen en onnodige ongerustheid geven.
- Een licht verlaagd koper kan onnodige zorgen over de ziekte van Wilson geven; die diagnose vraagt altijd aanvullend onderzoek.
Bronnen
Bespreek een afwijkende uitslag altijd met je huisarts. Bij een sterk afwijkende uitslag proberen wij je zo snel mogelijk te bereiken. Lees je uitslag ook zelf en neem bij twijfel contact op met je huisarts. Een test stelt geen diagnose. Lees meer over risico's en uitslagen