Suiker en stofwisseling
Lactaat
Melkzuur in het bloed; stijgt als weefsels te weinig zuurstof krijgen, maar ook door inspanning en de afname zelf.
Alles over deze analyseWat meet dit
Lactaat (melkzuur) ontstaat als cellen energie maken zonder genoeg zuurstof. Bij voldoende zuurstof verbranden spieren en andere weefsels hun brandstof tot koolzuur en water; bij te weinig zuurstof ontstaat lactaat. De lever ruimt lactaat normaal snel weer op. Hoopt het zich op, dan kan het bloed verzuren. De test meet de hoeveelheid lactaat in het bloed op het moment van afname.
- Een tekort aan zuurstof in weefsels, bijvoorbeeld bij shock, een ernstige infectie of hartfalen
- Verzuring van het bloed door ophoping van lactaat, onder andere bij gebruik van metformine
- Zelden: een stofwisselingsziekte of een tekort aan vitamine B1
Verhoogd
De meest voorkomende oorzaak van een verhoogde waarde bij iemand zonder klachten is de afname zelf of inspanning vlak ervoor: lang stuwen, de vuist ballen, gespannen spieren of een fietstocht naar de prikpost verhogen lactaat. Bij gezonde sporters daalt het lactaat na inspanning snel weer. Een verhoogde waarde bij iemand die ziek is kan passen bij een tekort aan zuurstof in weefsels, zoals bij shock, een ernstige infectie, hartfalen of ernstige bloedarmoede, en ook bij lever- en nierziekten. Medicijnen zoals metformine en isoniazide en een tekort aan vitamine B1 kunnen de waarde verhogen. Klachten die bij een sterke verhoging horen zijn een snelle ademhaling, misselijkheid, braken, spierzwakte en sufheid.
Verlaagd
Een lage waarde is de gewone uitslag en heeft geen betekenis. Er zijn geen ziekten of klachten bekend die bij een laag lactaat horen.
Voorbereiding
- Sport niet in de uren voor de afname en zit vlak ervoor een kwartier rustig, ook als je op de fiets bent gekomen. Inspanning verhoogt lactaat.
Bij een afwijkende uitslag
Bij een licht verhoogde waarde zonder klachten herhaalt de huisarts de meting meestal onder goede omstandigheden: in rust, zonder stuwen en met snelle verwerking. Bij een verhoogde waarde met klachten kijkt de huisarts naar medicijnen zoals metformine, naar lever- en nierfunctie en naar tekenen van infectie; bij ernstige klachten volgt direct verwijzing naar het ziekenhuis.
Betrouwbaarheid
Lactaat is een momentopname die sterk afhangt van hoe het bloed is afgenomen en verwerkt. De uitslag zegt het meest bij iemand die acuut ziek is, samen met een bloedgasbepaling, de lever- en nierwaarden en het klinische beeld. Bij mensen zonder klachten is een licht verhoogde waarde meestal het gevolg van inspanning of de afname en zegt hij weinig over de gezondheid. De hoogte van het lactaat geeft ook geen oorzaak aan; volgens de NVKC moet de uitslag altijd samen met andere uitslagen en de ziektegeschiedenis worden beoordeeld.
Beperkingen
- Inspanning vlak voor de afname, lang stuwen en de vuist ballen verhogen de waarde; rustig zitten voor de afname is nodig.
- Bloed blijft na de afname lactaat maken; het monster moet snel gekoeld of verwerkt worden, en een opgestuurd monster zonder bewaarmiddel geeft vaak een te hoge waarde.
- Metformine, isoniazide en overmatig alcoholgebruik kunnen de waarde verhogen.
- Referentiewaarden verschillen per laboratorium en tussen bloed uit een ader en uit een slagader.
Hoe vaak komt dit voor
Een verhoogd lactaat door zuurstoftekort komt vooral voor bij mensen die acuut ernstig ziek zijn. Bij gezonde mensen is een licht verhoogde waarde door inspanning of de afname veel gewoner. Nederlandse cijfers over hoe vaak een verhoogde waarde bij mensen zonder klachten voorkomt, ontbreken.
Voor wie is dit zinvol
De uitslag zegt vooral iets bij mensen die acuut ziek zijn, bij een vermoeden van verzuring van het bloed, bij gebruik van metformine met klachten, en bij een vermoeden van een stofwisselingsziekte. Bij mensen zonder klachten zegt een losse waarde weinig, omdat inspanning en de afname de uitslag gemakkelijk verhogen.
Nadelen en risico's
- Een verhoging door inspanning of de afname kan onnodig ongerust maken of tot onnodig vervolgonderzoek leiden.
- Bij gebruik van metformine kan een onterecht verhoogde waarde leiden tot het onnodig stoppen van een werkzaam medicijn.
Bronnen
Bespreek een afwijkende uitslag altijd met je huisarts. Bij een sterk afwijkende uitslag proberen wij je zo snel mogelijk te bereiken. Lees je uitslag ook zelf en neem bij twijfel contact op met je huisarts. Een test stelt geen diagnose. Lees meer over risico's en uitslagen