Vitaminen, mineralen en aminozuren
Lysine
Een essentieel aminozuur uit eiwitrijke voeding, onder meer nodig voor de opbouw van eiwitten en collageen.
Alles over deze analyseWat meet dit
Lysine is een essentieel aminozuur: het lichaam kan het niet zelf maken, het moet uit voeding komen, vooral uit vlees, vis, zuivel en peulvruchten. Het is nodig voor de opbouw van eiwitten, waaronder collageen, en voor de aanmaak van carnitine. Deze test meet lysine in het bloed.
- Een momentopname van aminozuren in bloed of urine, die vooral iets zegt over recente eiwitinname, vasten en supplementen
- Soms een aanwijzing voor te weinig eiwit in de voeding of ondervoeding, alleen te beoordelen samen met ander onderzoek
- Zelden: een aangeboren stofwisselingsziekte in de afbraak, aanmaak of het transport van aminozuren; die wordt in Nederland meestal al via de hielprik of op kinderleeftijd ontdekt
Verhoogd
Een verhoogde waarde van een aminozuur komt bij volwassenen zonder klachten meestal door een eiwitrijke maaltijd of een eiwitshake kort voor de afname, door supplementen met aminozuren (zoals BCAA's, glutamine, arginine of taurine), of doordat het bloed niet snel genoeg is verwerkt. Ook een verminderde nierfunctie, leverziekten, ontregelde diabetes en sommige medicijnen kunnen waarden verhogen. Een losse, licht verhoogde waarde heeft meestal geen betekenis en geeft geen klachten. Zelden past een sterk verhoogde waarde, vooral samen met afwijkingen van verwante aminozuren, bij een aangeboren stofwisselingsziekte.
Verlaagd
Een verlaagde waarde komt vaak door vasten, een eiwitarme maaltijd, zware inspanning of gewone schommelingen over de dag. Langdurig weinig eten of weinig eiwit, ondervoeding, ernstige ziekte en zwangerschap kunnen meerdere aminozuren tegelijk verlagen. Een lage waarde van één aminozuur betekent niet dat je dat aminozuur als supplement nodig hebt. Zelden past een lage waarde bij een aangeboren stoornis in de aanmaak van een aminozuur.
Voorbereiding
- Doe de vingerprik 's ochtends voor het ontbijt: eet vanaf 12 uur ervoor niets en drink alleen water. Na een maaltijd met eiwit zijn aminozuren tijdelijk hoger.
Bij een afwijkende uitslag
Een licht afwijkende waarde bij iemand zonder klachten leidt meestal niet tot vervolgonderzoek; de huisarts kijkt naar voeding, supplementen, medicijnen en de omstandigheden van de afname, en laat zo nodig nuchter opnieuw meten. Bij sterk afwijkende waarden of een afwijkend patroon samen met passende klachten overlegt de huisarts met, of verwijst naar, een internist of kinderarts met ervaring in stofwisselingsziekten.
Betrouwbaarheid
Aminozuren worden in Nederland vooral gemeten in gespecialiseerde laboratoria voor stofwisselingsziekten, op aanvraag van een specialist bij een vermoeden van een aangeboren stofwisselingsziekte of om de behandeling en het dieet daarbij te volgen. Volgens de Amerikaanse laboratoriumstandaard (ACMG) is bloedplasma, bij voorkeur nuchter afgenomen, het aangewezen materiaal; urine is als eerste test minder betrouwbaar, omdat de nieren de meeste aminozuren terugnemen en medicijnen de meting kunnen verstoren. Als 'functioneel' profiel om tekorten op te sporen of supplementen op af te stemmen bij volwassenen zonder klachten is de bepaling niet gevalideerd.
Beperkingen
- Eten, vooral een eiwitrijke maaltijd, en supplementen kort voor de afname verschuiven de waarden sterk; nuchter afnemen geeft een betrouwbaarder beeld.
- Bloed moet snel worden afgedraaid en koel of ingevroren worden bewaard; anders breken sommige aminozuren af (onder meer glutamine) of komen ze vrij uit bloedcellen. Bij thuisafname of verzending is dat een reëel risico.
- Tijdstip, inspanning, leeftijd, zwangerschap, nierfunctie en medicijnen (zoals sommige middelen tegen epilepsie) beïnvloeden de uitslag.
- Laboratoria gebruiken verschillende methoden en referentiewaarden; uitslagen van verschillende laboratoria zijn slecht vergelijkbaar.
Hoe vaak komt dit voor
Aangeboren stoornissen in de aminozuurstofwisseling zijn zeldzaam. Via de hielprik worden in Nederland per jaar gemiddeld ongeveer 12 kinderen met PKU (fenylketonurie) gevonden en ongeveer 1 kind met MSUD (ahornsiroopziekte) of tyrosinemie type 1. Over afwijkende aminozuurwaarden bij volwassenen zonder klachten zijn geen Nederlandse cijfers.
Voor wie is dit zinvol
In het ziekenhuis gebruikt een specialist deze bepaling bij een gericht vermoeden van een stofwisselingsstoornis, of om een bekende stofwisselingsziekte en het dieet daarbij te volgen. Voor volwassenen zonder klachten, om voedingstekorten op te sporen of om supplementen te kiezen, is de bepaling volgens de huidige kennis niet zinvol. Wie eiwitsupplementen of losse aminozuren gebruikt, krijgt een uitslag die vooral die inname laat zien.
Bronnen
Bespreek een afwijkende uitslag altijd met je huisarts. Bij een sterk afwijkende uitslag proberen wij je zo snel mogelijk te bereiken. Lees je uitslag ook zelf en neem bij twijfel contact op met je huisarts. Een test stelt geen diagnose. Lees meer over risico's en uitslagen