Vitaminen, mineralen en aminozuren
Methylmalonzuur
Een afbraakstof die ophoopt als de cellen te weinig werkzaam vitamine B12 hebben; de gevoeligste maat voor een tekort.
Alles over deze analyseWat meet dit
Methylmalonzuur (MMA) ontstaat bij de afbraak van bepaalde aminozuren en vetzuren. Voor de volgende stap in die afbraak is werkzaam vitamine B12 nodig. Hebben de cellen daar te weinig van, dan stokt de omzetting en hoopt methylmalonzuur zich op in het bloed. Daarmee meet deze test niet hoeveel B12 er rondzweeft, maar of de cellen er genoeg van kunnen gebruiken.
- Een vitamine B12-tekort op celniveau, ook als het B12 in het bloed nog laag-normaal is
- Zelden: een aangeboren stofwisselingsziekte met ophoping van methylmalonzuur, die vrijwel altijd al op kinderleeftijd wordt ontdekt
Verhoogd
Een verhoogd methylmalonzuur past bij een tekort aan werkzaam vitamine B12, ook als het totale B12 nog in het grijze gebied ligt. De oorzaken zijn dezelfde als bij een B12-tekort: een ontsteking van het maagslijmvlies, een maag- of darmoperatie, de ziekte van Crohn, langdurig gebruik van maagzuurremmers of metformine, veganistische voeding zonder supplement en lachgasgebruik. Een verminderde nierfunctie verhoogt methylmalonzuur zonder dat er een B12-tekort is; de nierfunctie hoort daarom bij de beoordeling. Klachten die bij een B12-tekort horen zijn vermoeidheid, tintelingen of een doof gevoel in handen en voeten, evenwichtsproblemen en geheugenklachten.
Verlaagd
Een lage of normale waarde is de gewone uitslag. Volgens de NHG-Standaard Anemie maakt een niet-verhoogd methylmalonzuur een vitamine B12-tekort nagenoeg onwaarschijnlijk; daardoor is de bepaling vooral sterk in het uitsluiten van een tekort bij twijfel. Een lage waarde geeft geen klachten en heeft verder geen betekenis. Wie al B12 slikt of spuit, heeft door de behandeling meestal een normale waarde, ook als er eerder een tekort was.
Bij een afwijkende uitslag
Bij een verhoogde waarde beoordeelt de huisarts de uitslag samen met het vitamine B12, het bloedbeeld en de nierfunctie, zoekt naar de oorzaak van het tekort en start meestal suppletie met tabletten of injecties. Bij een verhoogde waarde zonder duidelijke oorzaak, bij ernstige zenuwklachten of bij een verminderde nierfunctie overlegt de huisarts met een internist.
Betrouwbaarheid
Methylmalonzuur is een vervolgtest en geen eerste test. Volgens de NHG-Standaard Anemie heeft de bepaling de voorkeur boven homocysteïne wanneer het totale vitamine B12 laag-normaal of licht verlaagd is en het vermoeden van een tekort blijft bestaan. In bloed gemeten is methylmalonzuur de gevoeligste maat voor een functioneel B12-tekort: het stijgt al voordat het bloedbeeld verandert. Een verhoogde waarde is op zichzelf nog geen diagnose en wordt altijd samen met het B12, het bloedbeeld en de nierfunctie beoordeeld.
Beperkingen
- Een verminderde nierfunctie verhoogt de waarde zonder dat er een B12-tekort is; dat is de belangrijkste oorzaak van een fout-positieve uitslag.
- B12-supplementen of injecties verlagen de waarde, waardoor een eerder tekort niet meer zichtbaar is.
- Een sterke groei van bacteriën in de dunne darm kan de waarde verhogen zonder B12-tekort.
- Referentiewaarden en afkapwaarden verschillen per laboratorium; ook de eenheid kan verschillen.
Hoe vaak komt dit voor
Bloedarmoede door een tekort aan vitamine B12 of foliumzuur komt in de huisartsenpraktijk bij ongeveer 2 op de 1000 mensen per jaar nieuw voor. Een B12-tekort zonder bloedarmoede komt vaker voor, vooral op hogere leeftijd, bij veganistische voeding zonder supplement en bij langdurig gebruik van maagzuurremmers of metformine; hoe vaak precies hangt af van de gebruikte test en grenswaarde.
Voor wie is dit zinvol
Zinvol bij een laag-normaal of licht verlaagd vitamine B12 met klachten die bij een tekort passen, zoals vermoeidheid, tintelingen of een doof gevoel in handen en voeten, evenwichts- of geheugenklachten. Ook zinvol bij twijfel over een tekort bij risicofactoren, zoals veganistische voeding zonder supplement, een maag- of darmoperatie, langdurig gebruik van maagzuurremmers of metformine en lachgasgebruik. Als eerste test zonder B12-bepaling, of bij wie al B12 slikt of spuit, voegt de uitslag weinig toe.
Nadelen en risico's
- Een verhoogde waarde door een verminderde nierfunctie kan ten onrechte als B12-tekort worden gelezen.
- Na recente B12-suppletie kan een normale uitslag een eerder tekort ten onrechte uitsluiten.
Bronnen
Bespreek een afwijkende uitslag altijd met je huisarts. Bij een sterk afwijkende uitslag proberen wij je zo snel mogelijk te bereiken. Lees je uitslag ook zelf en neem bij twijfel contact op met je huisarts. Een test stelt geen diagnose. Lees meer over risico's en uitslagen