Hormonen
Oestradiol
Het belangrijkste vrouwelijke geslachtshormoon; gemeten bij cyclusstoornissen, vruchtbaarheidsonderzoek en bij mannen met borstvorming.
Alles over deze analyseWat meet dit
Oestradiol (E2) wordt bij vrouwen vooral in de rijpende eiblaasjes van de eierstokken gemaakt, onder aansturing van FSH en LH uit de hypofyse. Het zorgt voor de opbouw van het baarmoederslijmvlies, de vrouwelijke lichaamsbouw en sterke botten. Mannen en vrouwen na de overgang maken een kleine hoeveelheid in vetweefsel, door omzetting uit testosteron. De waarde wisselt sterk met de cyclus: laag in de eerste dagen, hoog rond de eisprong.
- Uitval van de eierstokken (vervroegde overgang) bij vrouwen onder de 40: laag oestradiol met hoog FSH
- Verstoorde aansturing vanuit hypofyse of hypothalamus, bijvoorbeeld bij ondergewicht, zwaar sporten of stress: laag oestradiol met laag of normaal FSH
- Te veel oestrogeen bij mannen (borstvorming) door overgewicht, medicijnen, anabole steroïden of, zelden, een gezwel
- Controle bij hormoonbehandeling
Verhoogd
Bij vrouwen is een hoge waarde rond de eisprong en tijdens de zwangerschap normaal; buiten die momenten passen hoge waarden bij een hormoonbehandeling, een IVF-stimulatie of overgewicht. Een zeer hoge waarde zonder verklaring is zeldzaam; een cyste van de eierstok kan de oorzaak zijn. Zelden: een gezwel van de eierstok. Bij mannen past een verhoogd oestradiol bij overgewicht, leverziekte, anabole steroïden of testosteronbehandeling (een deel wordt omgezet in oestradiol) en geeft soms borstvorming. Zelden: een gezwel van zaadbal of bijnier.
Verlaagd
Een laag oestradiol is normaal in de eerste cyclusdagen, tijdens borstvoeding, bij pilgebruik en na de overgang. Bij vrouwen onder de 40 met een uitblijvende menstruatie kan een laag oestradiol met een hoog FSH wijzen op een vervroegde overgang; met een laag FSH past het bij een verstoorde aansturing door ondergewicht, een eetstoornis, zware training, stress of een probleem van de hypofyse. Klachten die erbij horen: uitblijvende of onregelmatige menstruatie, opvliegers, een droge vagina en op de lange duur botverlies. Een licht verlaagde waarde in de overgangsjaren zegt weinig, omdat de waarde dan van maand tot maand sterk schommelt.
Voorbereiding
- Heb je een menstruatiecyclus? Laat je bloed dan afnemen op dag 2 tot 5 van je cyclus (dag 1 is de eerste dag van je menstruatie). Zonder cyclus, bij pilgebruik of na de overgang maakt de dag niet uit.
- Slik je biotine (vitamine B8, vaak in haar- en nagelsupplementen)? Stop daar minstens 2 dagen voor de afname mee, bij een hoge dosis 4 dagen.
Bij een afwijkende uitslag
De huisarts beoordeelt oestradiol samen met FSH, LH, de cyclusdag en zo nodig prolactine en TSH. Bij een vermoeden van een vervroegde overgang wordt de meting na enkele weken herhaald en volgt verwijzing naar een gynaecoloog; bij mannen met een verhoogde waarde wordt naar medicijnen, gewicht en leverfunctie gekeken.
Betrouwbaarheid
Een los oestradiol is alleen te duiden met de cyclusdag erbij en samen met FSH en LH. In de overgang wisselen oestradiol en FSH sterk, waardoor een meting de overgang niet kan vaststellen; volgens de NHG-Standaard De overgang wordt die vastgesteld op klachten en het menstruatiepatroon. Bij een uitblijvende menstruatie onder de 40 helpen FSH en oestradiol wel om een vervroegde overgang te onderscheiden van een verstoorde aansturing (NHG-Standaard Amenorroe).
Beperkingen
- De cyclusdag: voor een vergelijkbare uitslag wordt meestal geprikt op dag 2 tot 5 van de cyclus (dag 1 is de eerste dag van de menstruatie); rond de eisprong is de waarde vele malen hoger.
- De pil, hormoontherapie, zwangerschap en borstvoeding maken de uitslag onbruikbaar voor het beoordelen van de eigen aanmaak.
- Bij mannen en bij vrouwen na de overgang zijn de waarden zo laag dat gewone meetmethoden onnauwkeurig zijn; verschillen tussen laboratoria zijn groot.
- Biotinesupplementen kunnen de meting verstoren; stop biotine minstens twee dagen voor de afname.
Hoe vaak komt dit voor
Een vervroegde overgang (uitval van de eierstokken voor het 40e jaar) komt bij ongeveer 1 op de 100 vrouwen voor. De natuurlijke overgang begint gemiddeld rond 51 jaar en treft alle vrouwen; een groot deel heeft klachten. Borstvorming bij mannen is meestal onschuldig en komt vooral voor in de puberteit, bij overgewicht en op hogere leeftijd.
Voor wie is dit zinvol
Zinvol bij een uitblijvende of sterk onregelmatige menstruatie, vooral onder de 40 jaar, bij vruchtbaarheidsonderzoek en bij mannen met borstvorming of tijdens testosteronbehandeling. Voor het vaststellen van de overgang bij vrouwen boven de 45 met typische klachten voegt de bepaling niets toe, omdat de waarden in die jaren sterk wisselen. Bij pilgebruik of hormoontherapie is de uitslag niet bruikbaar.
Nadelen en risico's
- Zonder cyclusdag is de uitslag niet te duiden: een normale piek rond de eisprong kan als 'te hoog' en een normale waarde op dag 3 als 'te laag' worden gelezen.
- Een enkele uitslag in de overgangsjaren kan ten onrechte geruststellen of verontrusten, omdat de waarde van maand tot maand sterk wisselt.
Bronnen
Bespreek een afwijkende uitslag altijd met je huisarts. Bij een sterk afwijkende uitslag proberen wij je zo snel mogelijk te bereiken. Lees je uitslag ook zelf en neem bij twijfel contact op met je huisarts. Een test stelt geen diagnose. Lees meer over risico's en uitslagen