Hormonen
Oestriol vrij
Een zwak oestrogeen dat in de zwangerschap via placenta en ongeboren kind wordt gemaakt; buiten de zwangerschap weinig informatief.
Alles over deze analyseWat meet dit
Oestriol (E3) is een van de drie oestrogenen, naast estron (E1) en oestradiol (E2). Tijdens de zwangerschap maken de bijnieren en de lever van het ongeboren kind een voorloper, die de placenta omzet in oestriol. Daardoor stijgt oestriol in het bloed van de zwangere naarmate de zwangerschap vordert. Vrij oestriol is het deel dat nog niet door de lever is gekoppeld voor afvoer. Buiten de zwangerschap is de hoeveelheid oestriol zeer laag.
- Samenwerking tussen placenta en ongeboren kind bij de aanmaak van hormonen, als onderdeel van zwangerschapsonderzoek met andere bepalingen en echo
- Zelden: een aangeboren tekort aan het enzym steroïdsulfatase bij het kind, dat een zeer laag oestriol geeft en samengaat met een schilferende huid (ichthyosis)
Verhoogd
In de zwangerschap stijgt vrij oestriol normaal met de zwangerschapsduur; bij een meerling is de waarde hoger. Een waarde die hoger is dan verwacht, komt vaak doordat de zwangerschap verder is dan gedacht. Buiten de zwangerschap is een verhoogde waarde ongebruikelijk en berust die vaak op het gebruik van oestriolcrème of -tabletten, of op een storing in de meting.
Verlaagd
Buiten de zwangerschap is een lage of niet-meetbare waarde normaal. In de zwangerschap kan een lagere waarde dan verwacht passen bij een zwangerschap die minder ver is dan gedacht, bij gebruik van corticosteroïden door de zwangere, of bij een verminderde werking van de placenta. Zelden: een aangeboren enzymtekort of een andere aandoening bij het kind. Een losse lage waarde is geen diagnose en zegt zonder echo en andere onderzoeken weinig over de gezondheid van het kind.
Bij een afwijkende uitslag
Een afwijkende waarde tijdens de zwangerschap wordt beoordeeld door de verloskundige of gynaecoloog, samen met de zwangerschapsduur, de groei van het kind op de echo en andere uitslagen. Buiten de zwangerschap leidt een afwijkende waarde meestal niet tot vervolgonderzoek.
Betrouwbaarheid
Vrij oestriol is alleen te duiden als de zwangerschapsduur precies bekend is, meestal uit de termijnecho, en samen met andere bepalingen en echo-onderzoek. Een losse waarde heeft een beperkte voorspellende waarde: veel afwijkende uitslagen hebben een onschuldige oorzaak, zoals een verkeerd geschatte zwangerschapsduur. De bepaling is geen test op aandoeningen bij het ongeboren kind; daarvoor zijn de NIPT en de 13- en 20-wekenecho van het landelijke programma Prenatale screening bedoeld. Buiten de zwangerschap zijn de waarden zo laag dat een uitslag weinig betekent.
Beperkingen
- Zwangerschapsduur: de waarde stijgt week na week; een schatting die een paar weken afwijkt, geeft een vals hoge of lage uitslag.
- Een meerling, corticosteroïden en oestriolhoudende middelen veranderen de waarde.
- Meetmethoden verschillen onderling; uitslagen van verschillende laboratoria zijn niet goed te vergelijken.
- Buiten de zwangerschap ligt de waarde vaak onder de meetgrens.
Hoe vaak komt dit voor
Alle zwangeren in Nederland krijgen via het landelijke programma Prenatale screening de NIPT en de 13- en 20-wekenecho aangeboden. Hoe vaak een afwijkend vrij oestriol voorkomt, is voor Nederland niet vastgelegd. Een aangeboren tekort aan steroïdsulfatase is zeldzaam en komt vrijwel alleen bij jongens voor.
Voor wie is dit zinvol
De uitslag zegt alleen iets tijdens de zwangerschap, als de zwangerschapsduur bekend is en de waarde samen met echo en andere bepalingen wordt beoordeeld in de verloskundige zorg. Voor mensen die niet zwanger zijn voegt de bepaling niets toe. Wie zwanger is en wil weten of het kind gezond is, heeft meer aan de onderzoeken van het landelijke programma Prenatale screening, die via de verloskundige of gynaecoloog lopen.
Nadelen en risico's
- Een afwijkende losse uitslag tijdens de zwangerschap kan grote ongerustheid over het kind geven, terwijl de oorzaak meestal onschuldig is, zoals een verkeerd geschatte zwangerschapsduur.
- Een normale uitslag kan ten onrechte geruststellen; de waarde zegt weinig over aandoeningen bij het kind.
Bronnen
Bespreek een afwijkende uitslag altijd met je huisarts. Bij een sterk afwijkende uitslag proberen wij je zo snel mogelijk te bereiken. Lees je uitslag ook zelf en neem bij twijfel contact op met je huisarts. Een test stelt geen diagnose. Lees meer over risico's en uitslagen