Spieren en botten
Osteocalcine
Osteocalcine is een maat voor het tempo van botaanmaak; het is geen test op botontkalking.
Alles over deze analyseWat meet dit
Osteocalcine is een eiwit dat de botvormende cellen (osteoblasten) maken en in het bot inbouwen. Een klein deel komt in het bloed terecht. Hoe actiever de botaanmaak, hoe hoger de waarde. Botweefsel wordt het hele leven afgebroken en opnieuw opgebouwd; osteocalcine zegt iets over het tempo van de aanmaak op dat moment, niet over hoeveel bot er is. De nieren ruimen osteocalcine op.
- Een verhoogd of verlaagd tempo van botaanmaak op het moment van meten
- Een verandering van dat tempo tijdens een behandeling van botontkalking
Verhoogd
Een hoge waarde past bij een hoog tempo van botaanmaak. Dat is normaal bij kinderen en jongeren in de groei en in de maanden na een botbreuk. Een hoge waarde komt ook voor in de jaren rond en na de overgang, bij een overactieve bijschildklier of schildklier, bij een tekort aan vitamine D met verweking van het bot (osteomalacie) en bij de ziekte van Paget. Bij een verminderde nierfunctie is de waarde hoger, omdat osteocalcine minder wordt opgeruimd. Een hoge waarde betekent niet dat er botontkalking is.
Verlaagd
Een lage waarde past bij een laag tempo van botaanmaak. Dat komt voor bij langdurig gebruik van prednison of andere corticosteroïden en tijdens een behandeling die de botafbraak remt. Een lage waarde betekent niet dat de botten sterk of zwak zijn: de hoeveelheid bot wordt gemeten met een botdichtheidsmeting (DXA) en niet met deze marker.
Voorbereiding
- Laat je bloed 's ochtends tussen 8.00 en 9.00 uur afnemen, omdat osteocalcine een dagritme heeft. Laat een herhaling op hetzelfde tijdstip doen.
- Slik je biotine (vitamine B8, vaak in haar- en nagelsupplementen)? Stop daar minstens 2 dagen voor de afname mee, bij een hoge dosis 4 dagen.
Bij een afwijkende uitslag
Bij een vraag over botontkalking schat de huisarts eerst het risico op een botbreuk in en vraagt zo nodig een botdichtheidsmeting aan, met bloedonderzoek naar onderliggende oorzaken zoals calcium, vitamine D en de schildklier. Op een afwijkende osteocalcinewaarde alleen volgt geen vast vervolgonderzoek.
Betrouwbaarheid
Een losse waarde zegt bij één persoon weinig over de hoeveelheid bot of over het risico op een botbreuk. De diagnose botontkalking (osteoporose) wordt gesteld met een botdichtheidsmeting; het laboratoriumonderzoek dat de richtlijn Osteoporose en fractuurpreventie daarbij noemt, zoekt naar een onderliggende oorzaak en bevat geen botmarkers. Volgens de NVKC zijn referentiewaarden voor botmerkers moeilijk te geven door verschillen tussen laboratoria. De uitslag zegt het meest bij herhaling bij dezelfde persoon, in hetzelfde laboratorium en op hetzelfde tijdstip.
Beperkingen
- Osteocalcine is in bloed niet stabiel: het bloed moet snel worden afgedraaid en ingevroren, anders valt de uitslag te laag uit.
- De waarde volgt een dagritme; daarom wordt 's ochtends op een vast tijdstip geprikt.
- Een verminderde nierfunctie, een recente botbreuk en de groei bij kinderen en jongeren verhogen de waarde.
- Corticosteroïden verlagen de waarde; biotine (vitamine B8) in hoge dosis kan bij sommige meetmethoden de uitslag verstoren.
Hoe vaak komt dit voor
Botontkalking komt vaak voor, vooral bij vrouwen na de overgang en bij ouderen. Botontkalking wordt vastgesteld met een botdichtheidsmeting, niet met botmarkers in bloed.
Voor wie is dit zinvol
De uitslag zegt vooral iets bij onverklaarde botafwijkingen of bij het volgen van een behandeling van botontkalking, en dan in combinatie met ander onderzoek. Het is geen onderzoek naar botontkalking: bij mensen zonder klachten voegt de uitslag niets toe aan het inschatten van het botbreukrisico. Wie daar iets over wil weten, heeft een risico-inschatting en zo nodig een botdichtheidsmeting nodig.
Nadelen en risico's
- Een hoge waarde kan ten onrechte worden gelezen als botontkalking, wat leidt tot ongerustheid en onnodig vervolgonderzoek.
- Een normale waarde kan onterecht geruststellen, terwijl het botbreukrisico er niet mee wordt gemeten.
Bronnen
Bespreek een afwijkende uitslag altijd met je huisarts. Bij een sterk afwijkende uitslag proberen wij je zo snel mogelijk te bereiken. Lees je uitslag ook zelf en neem bij twijfel contact op met je huisarts. Een test stelt geen diagnose. Lees meer over risico's en uitslagen