Darm
Pancreas-elastase
Een verteringsenzym uit de alvleesklier, gemeten in de ontlasting; laat zien of de alvleesklier genoeg verteringssappen maakt.
Alles over deze analyseWat meet dit
De alvleesklier maakt verteringsenzymen die eiwitten, vetten en koolhydraten in kleine stukjes knippen, zodat de darm ze kan opnemen. Elastase is een van die enzymen. Het wordt tijdens de darmpassage niet afgebroken, zodat de hoeveelheid in de ontlasting een maat is voor wat de alvleesklier maakt. De test meet het aantal microgram elastase per gram ontlasting.
- Verminderde werking van de alvleesklier bij de vertering (exocriene pancreasinsufficiëntie)
- Aanwijzing voor een chronische ontsteking van de alvleesklier (chronische pancreatitis)
- Zelden: taaislijmziekte (cystic fibrosis) of een tumor van de alvleesklier als oorzaak van een sterk verlaagde waarde
Verhoogd
Een normale of hoge waarde betekent dat de alvleesklier voldoende verteringsenzymen afgeeft. Een hoge waarde op zichzelf heeft geen bekende betekenis en vraagt geen vervolgonderzoek. Klachten als diarree, een opgeblazen gevoel of buikpijn hebben dan een andere oorzaak, bijvoorbeeld het prikkelbaredarmsyndroom, coeliakie of een voedselintolerantie.
Verlaagd
Een verlaagde waarde wijst erop dat de alvleesklier te weinig verteringsenzymen maakt. Hoe lager de waarde, hoe sterker de werking van de alvleesklier is verminderd. Klachten die daarbij horen zijn vettige, brijige of stinkende ontlasting die moeilijk doorspoelt, een opgeblazen gevoel, winderigheid, buikpijn en onbedoeld afvallen; op den duur kunnen tekorten aan de vitaminen A, D, E en K ontstaan. Oorzaken zijn onder andere een chronische ontsteking van de alvleesklier (in de westerse wereld voor ongeveer 70 op de 100 gevallen door alcohol), een operatie aan de alvleesklier en taaislijmziekte. Zelden: een tumor van de alvleesklier. Bij waterdunne ontlasting kan de uitslag vals-laag zijn door verdunning.
Bij een afwijkende uitslag
Bij een verlaagde waarde herhaalt de huisarts de test meestal op een gevormde portie ontlasting en zoekt naar een verklaring, bijvoorbeeld in de voorgeschiedenis of het alcoholgebruik. Bij een blijvend lage waarde volgt verwijzing naar de MDL-arts of internist voor verder onderzoek, zoals beeldvorming van de alvleesklier en het bepalen van vitaminen.
Betrouwbaarheid
De test geeft volgens de NVKC een goede indruk van de verterende functie van de alvleesklier en is daarvoor bruikbaarder dan oudere enzymtests, omdat elastase in de darm niet wordt afgebroken. De test zegt niets over de oorzaak van een verminderde functie. De uitslag zegt het meest bij klachten die passen bij een slechte vetvertering; bij mensen zonder klachten is een licht verlaagde waarde lastiger te duiden. De alvleesklier heeft veel reserve: klachten ontstaan meestal pas als een groot deel van het weefsel is beschadigd.
Beperkingen
- Bij waterdunne ontlasting kan de uitslag vals-laag zijn; een gevormde portie ontlasting geeft een betrouwbaarder beeld.
- Afkapwaarden hangen af van de gebruikte test en het laboratorium; een waarde net onder de grens vraagt om herhaling.
- De test zegt niets over de oorzaak: een verlaagde waarde vraagt altijd om aanvullend onderzoek.
- Bij jonge zuigelingen gelden andere waarden, omdat elastase in de eerste levensmaand nog stijgt.
Hoe vaak komt dit voor
Een chronische ontsteking van de alvleesklier is niet vaak: in Europese onderzoeken worden 1,6 tot 23 nieuwe gevallen per 100.000 mensen per jaar gevonden. Bij ongeveer 30 op de 100 van hen gaat de verterende functie van de alvleesklier verloren. Voor een verlaagd pancreas-elastase als losse bevinding zijn geen Nederlandse cijfers bekend.
Voor wie is dit zinvol
Zinvol bij klachten die kunnen passen bij een slechte vetvertering: langdurig vettige of brijige ontlasting, onbedoeld gewichtsverlies, of klachten bij een bekende aandoening van de alvleesklier. Ook bij mensen die veel alcohol gebruiken of hebben gebruikt en zulke klachten hebben. Bij mensen zonder darmklachten of gewichtsverlies is de test niet zinvol.
Nadelen en risico's
- Een licht verlaagde waarde, bijvoorbeeld door dunne ontlasting, kan tot onnodige ongerustheid en aanvullend onderzoek leiden.
- Een normale waarde sluit klachten door een beginnende afwijking van de alvleesklier niet uit, omdat de test pas afwijkt bij een flink verlies van functie.
Bronnen
- NVKC, allesovertesten.nl: Elastase
- FMS Richtlijnendatabase: Kwaliteitsstandaard Cystic Fibrosis, module Behandeling met pancreasenzymen
- FMS Richtlijnendatabase: Somatische complicaties van risicovol alcoholgebruik, module Chronische pancreatitis
- Kennisplatform Pancreatitis (Pancreatitis Werkgroep Nederland): gevolgen van chronische pancreatitis
- Kennisplatform Pancreatitis: de gevolgen en behandeling van exocriene pancreasinsufficiëntie
Bespreek een afwijkende uitslag altijd met je huisarts. Bij een sterk afwijkende uitslag proberen wij je zo snel mogelijk te bereiken. Lees je uitslag ook zelf en neem bij twijfel contact op met je huisarts. Een test stelt geen diagnose. Lees meer over risico's en uitslagen