Hormonen
Pregnenolonsulfaat
De opslagvorm van pregnenolon, de voorloper van de steroïdhormonen; zegt vooral iets bij onderzoek naar een zeldzame bijnierstoornis.
Alles over deze analyseWat meet dit
Pregnenolon wordt uit cholesterol gemaakt, vooral in de bijnieren en in kleinere hoeveelheden in de eierstokken of zaadballen. Het is de gezamenlijke voorloper van progesteron, cortisol, DHEA en de geslachtshormonen. Een groot deel wordt omgezet in pregnenolonsulfaat, een vorm met een sulfaatgroep die langer in het bloed blijft en in veel hogere concentratie voorkomt dan pregnenolon zelf, vergelijkbaar met DHEAS ten opzichte van DHEA. De aanmaak in de bijnier wordt aangestuurd door ACTH uit de hypofyse. Pregnenolonsulfaat wordt ook in de hersenen gemaakt, maar de waarde in het bloed zegt daar niets over.
- Aanwijzing voor een stoornis in de eerste stappen van de hormoonaanmaak in de bijnier, als aanvulling op cortisol, DHEAS en 17-hydroxypregnenolon
- Gebruik van pregnenolon- of DHEA-supplementen
Verhoogd
Een verhoogde waarde komt vaak door gebruik van pregnenolon- of DHEA-supplementen. Ook bij jongere volwassenen is de waarde hoger dan bij ouderen. Bij een zeldzame aangeboren stoornis van een bijnierenzym (een vorm van adrenogenitaal syndroom, AGS) kunnen pregnenolon en de sulfaatvorm ophopen omdat de volgende stap in de aanmaak niet goed werkt; dat gaat samen met afwijkingen in andere bijnierhormonen.
Verlaagd
Een lage waarde komt vaak door een hogere leeftijd, omdat de aanmaak in de bijnier met de jaren afneemt, of door gebruik van corticosteroïden (tabletten, inhalatie, neusspray, huidcrème of injectie), die de eigen aanmaak remmen. Bij een verminderde werking van de bijnieren of de hypofyse is de waarde ook laag, maar dan wijkt vooral cortisol af en zijn er klachten als ernstige vermoeidheid, gewichtsverlies en lage bloeddruk. Een lage waarde zonder klachten zegt weinig en is geen verklaring voor moeheid, somberheid of geheugenklachten. Het idee dat stress pregnenolon 'wegtrekt' ten koste van de geslachtshormonen is niet aangetoond.
Bij een afwijkende uitslag
Bij een afwijkende waarde kijkt de huisarts naar leeftijd, klachten, medicijnen en supplementen. Bij klachten die passen bij een bijnierstoornis volgt een cortisolmeting in de ochtend, zo nodig met ACTH en andere bijnierhormonen, en bij een bevestigde afwijking verwijzing naar een internist-endocrinoloog. Een afwijkende waarde zonder klachten leidt meestal niet tot verder onderzoek.
Betrouwbaarheid
De betekenis van een losse waarde van pregnenolonsulfaat is weinig onderzocht en er zijn geen afgesproken grenswaarden buiten het onderzoek naar zeldzame bijnierstoornissen. De uitslag zegt vooral iets als ze samen met cortisol, ACTH, DHEAS en andere bijnierhormonen wordt bekeken. Als maat voor 'hormoonbalans', energie, stemming, geheugen of veroudering is pregnenolonsulfaat niet onderbouwd. Bij moeheid zonder andere klachten komt er volgens Thuisarts.nl uit bloedonderzoek bijna nooit een oorzaak.
Beperkingen
- De waarde hangt sterk af van leeftijd; vergelijk alleen met referentiewaarden voor dezelfde leeftijd en hetzelfde geslacht.
- Corticosteroïden verlagen de waarde; pregnenolon- en DHEA-supplementen verhogen haar.
- Weinig laboratoria meten pregnenolonsulfaat en de meetmethoden verschillen, zodat uitslagen van verschillende laboratoria slecht te vergelijken zijn.
- Ernstige ziekte en zwangerschap veranderen de waarde tijdelijk.
Hoe vaak komt dit voor
De ernstige, aangeboren vorm van adrenogenitaal syndroom wordt in Nederland bij 12 tot 15 kinderen per jaar vastgesteld, tegenwoordig meestal met de hielprik; de vormen waarbij pregnenolon ophoopt zijn daarvan een klein en zeer zeldzaam deel. Een verminderde werking van de bijnieren is zeldzaam. Moeheid komt veel voor en heeft bijna nooit een oorzaak die met bloedonderzoek wordt gevonden.
Voor wie is dit zinvol
De uitslag zegt het meest bij een gerichte vraag naar een aangeboren stoornis in de aanmaak van bijnierhormonen, samen met andere bijnierhormonen. Niet geschikt als maat voor 'hormoonbalans', stress, vermoeidheid, stemming, geheugen of veroudering, of om een supplement op te kiezen. Bij mensen zonder klachten zegt een losse waarde weinig.
Nadelen en risico's
- Een afwijkende waarde zonder klachten kan onnodige ongerustheid over de bijnieren en onnodig vervolgonderzoek geven.
- Een 'lage' waarde wordt soms gebruikt als reden om pregnenolon of DHEA te slikken; dat is niet onderbouwd en DHEA staat op de dopinglijst.
Bronnen
Bespreek een afwijkende uitslag altijd met je huisarts. Bij een sterk afwijkende uitslag proberen wij je zo snel mogelijk te bereiken. Lees je uitslag ook zelf en neem bij twijfel contact op met je huisarts. Een test stelt geen diagnose. Lees meer over risico's en uitslagen