Hart en vaten
NT-proBNP
Een stof die het hart afgeeft bij overbelasting; wordt gebruikt om hartfalen uit te sluiten bij klachten zoals kortademigheid.
Alles over deze analyseWat meet dit
Als de hartspier wordt uitgerekt of overbelast, vooral in de linkerkamer, maakt het hart het hormoon pro-BNP aan. Dit wordt in twee stukken geknipt: BNP, dat helpt de bloeddruk te verlagen en zout en water uit te plassen, en NT-proBNP, dat geen functie heeft maar langer in het bloed blijft. De test meet de hoeveelheid NT-proBNP. Hoe meer het hart belast wordt, hoe hoger de waarde.
- Hartfalen (het hart pompt minder goed dan nodig): een normale waarde maakt hartfalen onwaarschijnlijk
- Overbelasting van het hart door andere oorzaken, zoals boezemfibrilleren, een hartklepafwijking of hoge bloeddruk in de longvaten
Verhoogd
Een verhoogd NT-proBNP kan passen bij hartfalen, zeker bij klachten zoals snel moe of benauwd bij inspanning, benauwdheid bij plat liggen of dikke enkels; hoe hoger de waarde, hoe ernstiger het hartfalen meestal is. Een licht verhoogde waarde komt ook voor zonder hartfalen: de waarde stijgt met de leeftijd en is hoger bij een verminderde nierfunctie, boezemfibrilleren, een longembolie, ernstige longziekte of na zware inspanning. Een verhoogde waarde is dus geen diagnose. De NHG-Standaard hanteert voor mensen met klachten één grens van 125 pg/ml (ongeveer 15 pmol/l); daarboven is een echo van het hart nodig om hartfalen aan te tonen of uit te sluiten.
Verlaagd
Een normaal of laag NT-proBNP maakt hartfalen onwaarschijnlijk, vooral als ook het hartfilmpje (ecg) en het lichamelijk onderzoek normaal zijn; de oorzaak van eventuele klachten ligt dan meestal elders, bijvoorbeeld in de longen. Bij ernstig overgewicht valt de waarde lager uit, waardoor hartfalen minder goed uit te sluiten is. Een lage waarde geeft zelf geen klachten.
Voorbereiding
- Slik je biotine (vitamine B8, vaak in haar- en nagelsupplementen)? Stop daar minstens 2 dagen voor de afname mee, bij een hoge dosis 4 dagen.
Bij een afwijkende uitslag
Bij een verhoogde waarde laat de huisarts volgens de NHG-Standaard Hartfalen een echo van het hart maken, meestal via verwijzing naar de cardioloog, om hartfalen aan te tonen of uit te sluiten; daarnaast worden vaak nierfunctie, bloedbeeld, schildklier en glucose bepaald. Bij een normale waarde zoekt de huisarts naar een andere oorzaak van de klachten.
Betrouwbaarheid
NT-proBNP is volgens de NHG-Standaard Hartfalen een test voor mensen met klachten die bij hartfalen passen, samen met het gesprek, lichamelijk onderzoek en een hartfilmpje. De test is vooral sterk in het uitsluiten van hartfalen: een waarde onder de grens maakt hartfalen onwaarschijnlijk. Een verhoogde waarde is minder zeker, omdat ook leeftijd, nierfunctie en andere hart- en longziekten de waarde verhogen; daarom volgt dan een echo van het hart. De test is niet bedoeld om bij mensen zonder klachten hartfalen op te sporen.
Beperkingen
- De waarde stijgt met de leeftijd; bij mensen boven de 75 jaar is een licht verhoogde uitslag vaak niet door hartfalen veroorzaakt.
- Een verminderde nierfunctie en boezemfibrilleren verhogen de waarde; ernstig overgewicht verlaagt haar.
- Medicijnen tegen hartfalen, zoals plaspillen en sommige bloeddrukverlagers, verlagen de waarde; een normale uitslag bij iemand die deze medicijnen gebruikt sluit hartfalen niet uit.
- Uitslagen en eenheden (pg/ml of pmol/l) verschillen per meetmethode; vergelijk uitslagen bij voorkeur binnen hetzelfde laboratorium.
Hoe vaak komt dit voor
In 2024 hadden naar schatting 256.400 mensen in Nederland de diagnose hartfalen; in 2023 overleden ongeveer 8.000 mensen aan hartfalen. Hartfalen komt vooral voor bij ouderen.
Voor wie is dit zinvol
Zinvol bij klachten die bij hartfalen kunnen passen: snel moe of buiten adem bij inspanning, benauwd bij plat liggen, dikke voeten of enkels, of gewichtstoename door vocht vasthouden. In die situatie hoort de test bij onderzoek door de huisarts, samen met lichamelijk onderzoek en een hartfilmpje. Niet bedoeld voor mensen zonder klachten: kleine verhogingen komen ook bij gezonde mensen voor, zodat een afwijkende uitslag dan vaak niet door hartfalen komt. Wie acuut ernstig benauwd is of pijn op de borst heeft, moet niet op een bloedtest wachten maar direct contact opnemen met de huisarts of 112.
Nadelen en risico's
- Bij mensen zonder klachten, vooral ouderen, geeft een licht verhoogde waarde vaak onnodige ongerustheid en vervolgonderzoek zonder dat er hartfalen blijkt te zijn.
- Een normale uitslag kan ten onrechte geruststellen als de klachten blijven of verergeren, of als iemand al medicijnen gebruikt die de waarde verlagen.
Bronnen
Bespreek een afwijkende uitslag altijd met je huisarts. Bij een sterk afwijkende uitslag proberen wij je zo snel mogelijk te bereiken. Lees je uitslag ook zelf en neem bij twijfel contact op met je huisarts. Een test stelt geen diagnose. Lees meer over risico's en uitslagen