Hormonen
Progesteron
Het hormoon van de tweede cyclushelft; laat zien of er een eisprong is geweest, mits gemeten op de juiste cyclusdag.
Alles over deze analyseWat meet dit
Progesteron wordt na de eisprong gemaakt door het gele lichaam, het restant van het gesprongen eiblaasje, en tijdens de zwangerschap door de placenta. Het maakt het baarmoederslijmvlies klaar voor de innesteling van een bevruchte eicel; blijft die uit, dan daalt progesteron en begint de menstruatie. Voor de eisprong is de waarde laag, ongeveer een week erna het hoogst. De uitslag heeft dus alleen betekenis met de cyclusdag erbij.
- Of er in deze cyclus een eisprong is geweest (bij vruchtbaarheidsonderzoek en cyclusstoornissen)
- Cycli zonder eisprong, zoals bij PCOS, ondergewicht, zwaar sporten of in de aanloop naar de overgang
- Aanvullende informatie bij een vroege zwangerschap met klachten (alleen te duiden samen met hCG)
Verhoogd
Een hoge waarde in de tweede cyclushelft is normaal en betekent dat er een eisprong is geweest. Tijdens de zwangerschap stijgt progesteron sterk, en ook bij gebruik van progesteronbevattende medicijnen (bijvoorbeeld bij IVF) is de waarde hoog. Een verhoogd progesteron buiten deze situaties is zeldzaam en past bij een aangeboren bijnieraandoening of, zelden, een cyste of gezwel van de eierstok.
Verlaagd
Een lage waarde is normaal in de eerste cyclushelft, bij pilgebruik, na de overgang en bij mannen. Is de waarde ongeveer een week na de vermoedelijke eisprong nog laag, dan is er in die cyclus waarschijnlijk geen eisprong geweest; dat komt voor bij PCOS, ondergewicht, zware training, stress, een verhoogd prolactine, een schildklierstoornis en in de jaren voor de overgang. Een enkele lage waarde bewijst weinig: de eisprong kan later zijn gevallen dan gedacht, of de cyclus was toevallig zonder eisprong, wat ook bij gezonde vrouwen een paar keer per jaar voorkomt. Een 'te laag' progesteron als oorzaak van klachten als vermoeidheid of stemmingswisselingen is niet onderbouwd.
Voorbereiding
- Laat je bloed ongeveer 7 dagen voor je volgende menstruatie afnemen. Bij een cyclus van 28 dagen is dat rond dag 21 (dag 1 is de eerste dag van je menstruatie). Op een ander moment zegt de uitslag weinig.
- Slik je biotine (vitamine B8, vaak in haar- en nagelsupplementen)? Stop daar minstens 2 dagen voor de afname mee, bij een hoge dosis 4 dagen.
Bij een afwijkende uitslag
De huisarts beoordeelt de waarde met de cyclusdag en herhaalt de meting in een volgende cyclus op een beter gekozen moment als het tijdstip onzeker was. Bij herhaald uitblijven van de eisprong wordt naar de oorzaak gekeken (PCOS, gewicht, prolactine, schildklier) en volgt bij een kinderwens verwijzing naar een gynaecoloog.
Betrouwbaarheid
Progesteron zegt alleen iets als het op het juiste moment is geprikt: ongeveer zeven dagen voor de verwachte menstruatie, bij een cyclus van 28 dagen rond dag 21. Bij een regelmatige cyclus is een eisprong zo waarschijnlijk dat een progesteronbepaling weinig toevoegt; bij een onregelmatige cyclus kan de bepaling helpen om een eisprong aan te tonen. Eén meting geeft een uitspraak over één cyclus, niet over de vruchtbaarheid in het algemeen.
Beperkingen
- De cyclusdag: te vroeg of te laat geprikt geeft een vals lage waarde; bij een onregelmatige cyclus is het juiste moment moeilijk te bepalen en zijn soms meerdere metingen nodig.
- De pil, hormoonspiraal en andere hormonale anticonceptie onderdrukken de eisprong; de uitslag zegt dan niets over de eigen cyclus.
- Progesteronbevattende medicijnen, zwangerschap en biotinesupplementen beïnvloeden de uitslag.
- Referentiewaarden verschillen per laboratorium en per cyclusfase; de grens waarboven een eisprong als aangetoond geldt verschilt per laboratorium.
Hoe vaak komt dit voor
Ongeveer 10 tot 15 op de 100 paren lukt het niet binnen een jaar zwanger te worden. Bij een deel daarvan is het uitblijven van de eisprong de oorzaak, meestal door PCOS. Cycli zonder eisprong komen ook bij gezonde vrouwen af en toe voor, en vaker in de jaren voor de overgang.
Voor wie is dit zinvol
Zinvol bij een onregelmatige cyclus met een kinderwens om een eisprong aan te tonen, en bij de beoordeling van cyclusstoornissen samen met FSH, LH, oestradiol en prolactine. Bij een regelmatige cyclus voegt de bepaling weinig toe. Niet zinvol bij pilgebruik, na de overgang, bij mannen, of om klachten als vermoeidheid of PMS te verklaren.
Nadelen en risico's
- Een lage waarde door een verkeerd gekozen prikdag wordt makkelijk als 'geen eisprong' of 'progesterontekort' gelezen, wat tot onnodige zorgen of onbewezen hormoongebruik kan leiden.
Bronnen
Bespreek een afwijkende uitslag altijd met je huisarts. Bij een sterk afwijkende uitslag proberen wij je zo snel mogelijk te bereiken. Lees je uitslag ook zelf en neem bij twijfel contact op met je huisarts. Een test stelt geen diagnose. Lees meer over risico's en uitslagen