Nier en zouten
Ureum
Een afvalstof uit de afbraak van eiwitten die de nieren uitscheiden; zegt iets over nieren, vochtbalans en eiwitinname.
Alles over deze analyseWat meet dit
Ureum ontstaat in de lever bij de afbraak van eiwitten uit de voeding en uit het eigen lichaam. De nieren filteren ureum uit het bloed en scheiden het uit met de urine. Werken de nieren minder goed of stromen ze minder goed door, dan stijgt ureum in het bloed. Hoeveel ureum er is, hangt ook af van hoeveel eiwit je eet en hoeveel vocht je binnenkrijgt. Ureum wordt daarom bijna altijd samen met kreatinine beoordeeld.
- Verminderde nierfunctie, samen met kreatinine en eGFR
- Verminderde doorbloeding van de nieren, bijvoorbeeld bij uitdroging of hartfalen
- Verhoogde afbraak van eiwit, bijvoorbeeld na een eiwitrijke maaltijd, bij koorts of bij een bloeding in maag of darm
Verhoogd
Een licht verhoogd ureum heeft vaak een onschuldige oorzaak: te weinig drinken, zware inspanning of een eiwitrijk eetpatroon, bijvoorbeeld veel vlees of eiwitshakes. Volgens de NVKC kan de waarde ook stijgen als de nieren minder goed doorbloed worden, zoals bij uitdroging of hartproblemen, bij een belemmerde urineafvoer en bij een verminderde nierfunctie. Ook een bloeding in maag of darm en medicijnen zoals corticosteroïden kunnen ureum verhogen. Een sterk verhoogde waarde past volgens de NVKC bij nieren die niet goed werken. Als kreatinine en eGFR normaal zijn, is een licht verhoogd ureum meestal geen teken van nierschade.
Verlaagd
Een verlaagd ureum betekent volgens de NVKC vaak niets. Het komt voor bij weinig eiwit in de voeding en bij veel drinken. Zelden past een lage waarde bij ondervoeding of bij een lever die eiwitten niet goed afbreekt. Ureum is geen test voor de lever; daarvoor zijn andere bepalingen nodig.
Bij een afwijkende uitslag
Bij een afwijkend ureum kijkt de huisarts eerst naar kreatinine en eGFR en naar drinken, voeding en medicijnen. Is alleen ureum licht verhoogd, dan volgt meestal een herhaalmeting na goed drinken. Zijn ook kreatinine of eGFR afwijkend, dan volgt het beleid van de NHG-Standaard Chronische nierschade, met een herhaalmeting en urineonderzoek op albumine.
Betrouwbaarheid
Ureum is een minder betrouwbare maat voor de nierfunctie dan kreatinine, omdat de waarde sterk afhangt van eten, drinken en eiwitafbraak. De nierfunctie wordt daarom beoordeeld met de eGFR, die uit kreatinine wordt berekend. Ureum heeft vooral betekenis naast kreatinine: stijgt ureum veel meer dan kreatinine, dan wijst dat eerder op uitdroging of verhoogde eiwitafbraak dan op nierschade.
Beperkingen
- Eiwitrijke voeding, eiwitsupplementen en zware inspanning verhogen ureum zonder dat de nieren slechter werken.
- Te weinig drinken voor de afname verhoogt de waarde; veel drinken verlaagt die.
- Corticosteroïden, koorts en een bloeding in maag of darm verhogen ureum.
- Ureum stijgt pas duidelijk als de nierfunctie al flink is afgenomen; een normale waarde sluit nierschade niet uit.
Hoe vaak komt dit voor
Er is geen Nederlands cijfer voor hoe vaak een afwijkend ureum voorkomt. Chronische nierschade, waarbij ureum op den duur stijgt, komt volgens de NHG-Standaard bij ongeveer 1 op de 10 volwassenen voor en vaker op hogere leeftijd. Een licht verhoogd ureum door weinig drinken of eiwitrijke voeding komt veel vaker voor dan nierschade.
Voor wie is dit zinvol
Vooral zinvol als aanvulling op kreatinine en eGFR, bijvoorbeeld bij diabetes, hoge bloeddruk, hart- en vaatziekten, uitdroging of medicijnen die de nieren belasten. Bij krachtsporters en bij gebruik van testosteron of anabole middelen wordt ureum vaak samen met kreatinine gemeten; een eiwitrijk eetpatroon maakt de waarde dan minder goed te duiden. Bij gezonde volwassenen zonder klachten of risicofactoren is de kans op een verminderde nierfunctie klein, en ureum alleen voegt weinig toe aan kreatinine en eGFR.
Nadelen en risico's
- Een licht verhoogd ureum door eiwitrijke voeding of te weinig drinken kan ten onrechte ongerust maken over de nieren.
Bronnen
Bespreek een afwijkende uitslag altijd met je huisarts. Bij een sterk afwijkende uitslag proberen wij je zo snel mogelijk te bereiken. Lees je uitslag ook zelf en neem bij twijfel contact op met je huisarts. Een test stelt geen diagnose. Lees meer over risico's en uitslagen