Suiker en stofwisseling
Urinezuur
Een afvalstof uit de afbraak van purines; bij een hoge waarde kunnen kristallen ontstaan die jicht of nierstenen geven.
Alles over deze analyseWat meet dit
Urinezuur ontstaat bij de afbraak van purines, stoffen die in lichaamscellen en in voeding zitten, bijvoorbeeld in vlees, vis en bier. Het meeste urinezuur verlaat het lichaam via de nieren met de urine, een deel via de darm. Maakt het lichaam veel urinezuur aan of scheiden de nieren te weinig uit, dan stijgt de waarde in het bloed. Bij een hoge waarde kan urinezuur kristallen vormen in gewrichten, onder de huid of in de nieren.
- Verhoogd urinezuur (hyperurikemie), de belangrijkste risicofactor voor jicht
- Controle van urinezuurverlagende behandeling bij jicht
- Verhoogde kans op urinezuurstenen in de nieren
Verhoogd
Een verhoogd urinezuur betekent niet dat je jicht hebt. Volgens Thuisarts krijgt ongeveer 1 op de 10 mensen met veel urinezuur in het bloed jicht; de meeste mensen met een hoge waarde krijgen dus nooit klachten. Een hoge waarde komt vaker voor bij mannen, overgewicht, veel alcohol (vooral bier), veel vlees of vis, suikerhoudende frisdrank en een verminderde nierfunctie. Plaspillen (onder andere hydrochloorthiazide en furosemide) en een lage dosis acetylsalicylzuur verhogen urinezuur ook. Jicht zelf geeft een plotselinge, zeer pijnlijke, rode en dikke ontsteking van een gewricht, meestal van de grote teen. Zelden past een sterk verhoogde waarde bij een snelle afbraak van cellen bij een bloedziekte of bij een erfelijke stofwisselingsziekte.
Verlaagd
Een laag urinezuur komt volgens de NVKC veel minder vaak voor en is zelden een reden tot zorg. Het komt voor bij gebruik van urinezuurverlagende medicijnen (zoals allopurinol) en tijdens de zwangerschap. Zelden hangt een lage waarde samen met een lever- of nierziekte of een erfelijke stofwisselingsziekte; om die aan te tonen is de test niet geschikt.
Bij een afwijkende uitslag
Bij een verhoogd urinezuur zonder klachten geeft de huisarts meestal hooguit algemene leefstijladviezen, zoals minder alcohol en afvallen bij overgewicht, en kijkt naar medicijnen, nierfunctie en risicofactoren voor hart- en vaatziekten. Bij klachten van jicht beoordeelt de huisarts het gewricht volgens de NHG-Standaard Artritis en herhaalt het urinezuur enkele weken na de aanval. Bij twijfel over de diagnose volgt verwijzing voor onderzoek van gewrichtsvocht.
Betrouwbaarheid
Urinezuur weegt de kans op jicht, maar stelt geen diagnose. Volgens de NVKC is de test niet specifiek voor jicht en leidt een verhoogde waarde maar bij een beperkt deel van de mensen tot klachten. Jicht wordt volgens de NHG-Standaard Artritis vooral vastgesteld op basis van de klachten en het onderzoek van het gewricht; tijdens een aanval kan het urinezuur zelfs normaal zijn. Bij mensen met jicht die urinezuurverlagende medicijnen gebruiken, is de waarde wel een goede maat voor de behandeling: de FMS-richtlijn noemt een streefwaarde onder de 0,36 mmol/l.
Beperkingen
- Alcohol, een purinerijke maaltijd, vasten, uitdroging en zware inspanning verhogen de waarde tijdelijk.
- Plaspillen en een lage dosis acetylsalicylzuur verhogen urinezuur; losartan, fenofibraat en urinezuurverlagende medicijnen verlagen het.
- Tijdens of vlak na een jichtaanval kan de waarde normaal zijn, terwijl er toch jicht is.
- Mannen hebben hogere normale waarden dan vrouwen; na de overgang stijgt urinezuur bij vrouwen.
Hoe vaak komt dit voor
Jicht is de meest voorkomende ontstekingsreuma in Nederland: volgens de FMS-richtlijn, op basis van RIVM-cijfers, hadden in 2017 ongeveer 480.000 mensen jicht. Jicht komt veel vaker voor bij mannen, vooral boven de 40 jaar, en bij vrouwen vooral na de overgang. Een verhoogd urinezuur zonder klachten komt vaker voor dan jicht, want de meeste mensen met een hoge waarde krijgen nooit een aanval.
Voor wie is dit zinvol
De uitslag zegt het meest bij klachten die passen bij jicht, zoals een plotseling pijnlijk, rood en dik gewricht, bij bekende jicht om de behandeling te volgen, en bij nierstenen. Ook bij een verminderde nierfunctie kan urinezuur worden bepaald. Bij mensen zonder klachten zegt een verhoogde waarde weinig: de meeste mensen met een hoge waarde krijgen nooit jicht, en een verhoogde waarde zonder klachten wordt in de regel niet behandeld.
Nadelen en risico's
- Een verhoogd urinezuur zonder klachten kan ten onrechte het idee geven dat je jicht hebt of krijgt.
- Een normale waarde tijdens een aanval kan ten onrechte geruststellen.
Bronnen
Bespreek een afwijkende uitslag altijd met je huisarts. Bij een sterk afwijkende uitslag proberen wij je zo snel mogelijk te bereiken. Lees je uitslag ook zelf en neem bij twijfel contact op met je huisarts. Een test stelt geen diagnose. Lees meer over risico's en uitslagen