Vitaminen, mineralen en aminozuren
Vitamine B1
De hoeveelheid thiamine in het bloed; om een tekort vast te stellen bij risicogroepen, zoals bij overmatig alcoholgebruik.
Alles over deze analyseWat meet dit
Vitamine B1 (thiamine) is nodig om koolhydraten om te zetten in energie en voor de werking van zenuwen, hersenen en geheugen. Het zit vooral in brood en graanproducten, en daarnaast in aardappelen, vlees, melk, peulvruchten en noten. De test meet meestal thiaminedifosfaat, de werkzame vorm, in volbloed. Het lichaam heeft maar een kleine voorraad, dus bij langere tijd te weinig inname of slechte opname kan vrij snel een tekort ontstaan.
- Vitamine B1-tekort bij overmatig alcoholgebruik, ondervoeding of een eetstoornis
- Tekort door slechte opname bij ziekten van maag en darmen
- Zelden: ernstige gevolgen van een tekort, zoals beriberi of het syndroom van Wernicke-Korsakoff
Verhoogd
Een verhoogd vitamine B1 komt meestal door supplementen of een multivitamine. Een teveel wordt uitgeplast en er zijn geen schadelijke effecten van te veel thiamine bekend; er is ook geen aanvaardbare bovengrens vastgesteld. Een hoge waarde geeft op zichzelf geen klachten en vraagt geen vervolg.
Verlaagd
Een verlaagd vitamine B1 past bij een tekort. Bij gezonde mensen met gewone Nederlandse voeding is dat zeldzaam; een tekort komt vooral voor bij overmatig alcohol- of drugsgebruik, ondervoeding of een eetstoornis en bij ziekten van maag en darmen. Oudere mensen en zwangere of borstvoeding gevende vrouwen hebben een grotere behoefte. Klachten bij een tekort kunnen zijn: weinig eetlust, vermoeidheid, somberheid, concentratie- en geheugenproblemen, een doof gevoel in de benen en spierzwakte. Een ernstig tekort kan leiden tot het syndroom van Wernicke-Korsakoff, met verwardheid en ernstige geheugenproblemen, en vraagt om snelle behandeling.
Bij een afwijkende uitslag
Bij een verlaagde waarde zoekt de huisarts naar de oorzaak, zoals alcoholgebruik, voeding of een darmziekte, en schrijft meestal vitamine B1 voor. Bij verwardheid, problemen met lopen of afwijkende oogbewegingen bij iemand met een tekort is snelle beoordeling nodig, vaak in het ziekenhuis.
Betrouwbaarheid
Een duidelijk verlaagde waarde past bij een tekort, maar de uitslag wordt altijd samen met klachten en risicofactoren beoordeeld. Bij mensen zonder klachten en met gewone voeding is een tekort zeldzaam; de test wordt vooral gebruikt bij een specifiek vermoeden, zoals bij overmatig alcoholgebruik of ondervoeding. Bij een sterk vermoeden van een ernstig tekort wordt vaak al vitamine B1 gegeven zonder de uitslag af te wachten.
Beperkingen
- Supplementen en multivitaminen verhogen de waarde; een tablet kort voor de afname geeft een te gunstig beeld.
- Het monster moet gekoeld of bevroren worden bewaard; bij te lang of te warm transport kan de uitslag onbetrouwbaar zijn.
- Referentiewaarden verschillen per laboratorium en meetmethode.
Hoe vaak komt dit voor
Een vitamine B1-tekort is in Nederland zeldzaam bij gezonde mensen, omdat brood en graanproducten veel thiamine leveren. Een tekort komt vooral voor bij mensen met overmatig alcohol- of drugsgebruik en bij ziekten van het maag-darmkanaal. Beriberi komt volgens het Voedingscentrum in Nederland niet meer voor; hoe vaak een lichter tekort voorkomt, is niet goed bekend.
Voor wie is dit zinvol
Zinvol bij een vermoeden van een tekort bij risicogroepen, zoals overmatig alcoholgebruik, ondervoeding of een eetstoornis en ziekten van maag of darmen, samen met klachten die daarbij passen. Bij gezonde mensen zonder klachten en met gewone voeding zegt de uitslag weinig: een tekort is dan zeldzaam en vermoeidheid heeft meestal een andere oorzaak.
Nadelen en risico's
- Bij mensen zonder klachten en met gewone voeding levert de test zelden iets op; een licht afwijkende waarde kan onnodige ongerustheid of onnodig vervolgonderzoek geven.
Bronnen
Bespreek een afwijkende uitslag altijd met je huisarts. Bij een sterk afwijkende uitslag proberen wij je zo snel mogelijk te bereiken. Lees je uitslag ook zelf en neem bij twijfel contact op met je huisarts. Een test stelt geen diagnose. Lees meer over risico's en uitslagen