Vitaminen, mineralen en aminozuren
Vitamine B12
De totale hoeveelheid vitamine B12 in het bloed; de eerste test bij een vermoeden van een B12-tekort, met een breed grijs gebied.
Alles over deze analyseWat meet dit
Vitamine B12 (cobalamine) is nodig voor de aanmaak van rode bloedcellen, voor het zenuwstelsel en voor de celdeling. Het lichaam haalt het alleen uit dierlijke producten en verrijkte voeding en neemt het op in de dunne darm met hulp van intrinsic factor, een eiwit uit de maag. De test meet het totale B12 in het bloed: het deel dat aan transcobalamine is gebonden (het actieve B12 dat de cellen kunnen opnemen) en het grotere deel aan haptocorrine, dat de cellen niet kunnen gebruiken. Daardoor zegt de waarde niet precies hoeveel bruikbaar B12 er is. De voorraad in de lever is groot en een tekort ontstaat pas na jaren.
- Vitamine B12-tekort door te weinig inname (veganistische of vegetarische voeding) of slechte opname (maagontsteking, pernicieuze anemie, maag- of darmoperatie, ziekte van Crohn)
- Bloedarmoede met te grote rode bloedcellen (macrocytaire anemie)
- Zenuwklachten door een B12-tekort, zoals tintelingen en een doof gevoel
Verhoogd
Een verhoogd vitamine B12 komt meestal door supplementen of injecties en is dan onschuldig; het lichaam plast een teveel uit. Zonder suppletie is een verhoogde waarde ongewoon en kan die bij een leverziekte, een nierziekte of, zelden, een bloedziekte horen, omdat B12 dan uit cellen vrijkomt of de transporteiwitten toenemen. Een hoge waarde geeft op zichzelf geen klachten.
Verlaagd
Een verlaagd vitamine B12 (onder ongeveer 150 pmol/L) past bij een tekort. De meest voorkomende oorzaken zijn een verminderde opname door een ontsteking van het maagslijmvlies (atrofische gastritis, bij pernicieuze anemie door antistoffen tegen intrinsic factor), een maag- of darmoperatie, de ziekte van Crohn, langdurig gebruik van maagzuurremmers of metformine, veganistische voeding zonder supplement en overmatig alcohol- of lachgasgebruik. Een laag-normale waarde, ongeveer tussen 150 en 250 pmol/L, is een grijs gebied: er kan een tekort zijn, maar dat hoeft niet. Klachten die bij een tekort horen zijn vermoeidheid, kortademigheid, tintelingen of een doof gevoel in handen en voeten, evenwichtsproblemen, geheugenklachten en een pijnlijke tong.
Voorbereiding
- Slik je biotine (vitamine B8, vaak in haar- en nagelsupplementen)? Stop daar minstens 2 dagen voor de afname mee, bij een hoge dosis 4 dagen.
Bij een afwijkende uitslag
Bij een duidelijk verlaagde waarde start de huisarts meestal suppletie met tabletten of injecties en kijkt naar de oorzaak. Soms bepaalt de huisarts daarbij antistoffen tegen intrinsic factor, maar de NHG-Standaard Anemie adviseert dat niet standaard, omdat het beleid er meestal niet door verandert. Bij een laag-normale waarde met een blijvend vermoeden bepaalt de huisarts methylmalonzuur (of soms actief B12) voordat er een conclusie wordt getrokken; bij ernstige zenuwklachten of een onduidelijke oorzaak volgt een verwijzing naar de internist of neuroloog.
Betrouwbaarheid
Een duidelijk verlaagde waarde wijst betrouwbaar op een tekort en een ruim normale waarde maakt een tekort onwaarschijnlijk, maar het grijze gebied daartussen is breed. Volgens de NHG-Standaard Anemie laat de huisarts bij een laag-normale of licht verlaagde waarde met een blijvend vermoeden methylmalonzuur bepalen: dat stapelt op als de cellen te weinig werkzaam B12 hebben, en een normale uitslag sluit een tekort nagenoeg uit. Sommige laboratoria bepalen in plaats daarvan actief B12 (holotranscobalamine), het deel dat de cellen kunnen opnemen. De totale B12-waarde is niet geschikt om een behandeling met injecties te volgen; de waarde is dan altijd hoog.
Beperkingen
- Supplementen, injecties en verrijkte voeding verhogen de waarde; ook een multivitamine kan een tekort maskeren.
- Biotine in hoge dosering (haar- en nagelsupplementen) kan de meting verstoren; stop biotine minstens twee dagen voor de afname.
- Zwangerschap, de anticonceptiepil en een foliumzuurtekort verlagen de waarde zonder echt B12-tekort; een leverziekte of bloedziekte verhoogt de waarde.
- Referentiewaarden en eenheden (pmol/L of ng/L) verschillen per laboratorium; het grijze gebied ligt afhankelijk van het laboratorium tussen ongeveer 150 en 250 pmol/L.
Hoe vaak komt dit voor
Bloedarmoede door een tekort aan vitamine B12 of foliumzuur komt in de huisartsenpraktijk bij ongeveer 2 op de 1000 mensen per jaar nieuw voor, vooral bij ouderen, bij mensen met een auto-immuunontsteking van de maag en bij een eenzijdig voedingspatroon. Een B12-tekort zonder bloedarmoede komt vaker voor, vooral op hogere leeftijd en bij langdurig gebruik van maagzuurremmers of metformine; hoe vaak precies hangt af van de gebruikte grenswaarde.
Voor wie is dit zinvol
Zinvol bij klachten die bij een B12-tekort passen (vermoeidheid, tintelingen of een doof gevoel in handen of voeten, evenwichts- of geheugenklachten, een pijnlijke tong), bij bloedarmoede met te grote rode bloedcellen, bij veganistische of vegetarische voeding zonder supplement, na een maag- of darmoperatie, bij de ziekte van Crohn of coeliakie, bij langdurig gebruik van maagzuurremmers of metformine en bij lachgasgebruik. Bij klachtenvrije volwassenen met gevarieerde voeding is routinematig meten niet nodig, en bij wie al B12 slikt of spuit zegt de waarde weinig.
Nadelen en risico's
- Een laag-normale waarde zegt niet alles: zonder methylmalonzuur of actief B12 kan een tekort worden gemist of juist ten onrechte worden aangenomen.
- Wie op eigen initiatief met B12 start voordat de oorzaak bekend is, maakt verder onderzoek naar de oorzaak (bijvoorbeeld pernicieuze anemie) lastiger.
Bronnen
Bespreek een afwijkende uitslag altijd met je huisarts. Bij een sterk afwijkende uitslag proberen wij je zo snel mogelijk te bereiken. Lees je uitslag ook zelf en neem bij twijfel contact op met je huisarts. Een test stelt geen diagnose. Lees meer over risico's en uitslagen