Schildklier
Vrij T4
Het schildklierhormoon thyroxine, gemeten als het vrije deel dat het lichaam kan gebruiken; laat zien hoeveel hormoon de schildklier daadwerkelijk maakt.
Alles over deze analyseWat meet dit
De schildklier maakt vooral thyroxine (T4). Het grootste deel daarvan zit vast aan eiwitten in het bloed; alleen het kleine vrije deel (vrij T4 of FT4) is werkzaam in de weefsels. Vrij T4 wordt vrijwel altijd samen met TSH beoordeeld: TSH zegt of de aansturing klopt, vrij T4 zegt of de schildklier daar daadwerkelijk genoeg of te veel hormoon op maakt.
- Te traag werkende schildklier (hypothyreoïdie): verlaagd vrij T4 bij een verhoogde TSH
- Te snel werkende schildklier (hyperthyreoïdie): verhoogd vrij T4 bij een verlaagde TSH
- Controle van de dosering bij gebruik van schildkliermedicatie
Verhoogd
Een verhoogd vrij T4 samen met een verlaagde TSH past bij een te snel werkende schildklier, bijvoorbeeld door de ziekte van Graves, een overactieve schildklierknobbel of een schildklierontsteking. Bij gebruik van levothyroxine wijst het op een te hoge dosis of op bloedafname kort na inname. Een verhoogd vrij T4 met een normale TSH is ongewoon en komt vaker door biotinesupplementen, medicijnen zoals amiodaron of heparine, of een meetverstoring dan door een schildklierziekte.
Verlaagd
Een verlaagd vrij T4 samen met een verhoogde TSH past bij een te traag werkende schildklier. Is TSH daarbij normaal of laag, dan ligt de oorzaak meestal niet in de schildklier zelf: dat zien we bij ernstige andere ziekte, ondervoeding, sommige medicijnen (onder andere corticosteroïden en anti-epileptica) of, zelden, een probleem van de hypofyse.
Voorbereiding
- Neem je schildkliermedicatie pas na de bloedafname.
- Slik je biotine (vitamine B8, vaak in haar- en nagelsupplementen)? Stop daar minstens 2 dagen voor de afname mee, bij een hoge dosis 4 dagen.
Bij een afwijkende uitslag
De huisarts beoordeelt vrij T4 samen met TSH. Bij een combinatie die op een schildklierstoornis wijst volgt meestal een herhaalmeting na enkele weken en zo nodig onderzoek naar de oorzaak, zoals schildklierantistoffen of een echo.
Betrouwbaarheid
Vrij T4 is de bevestigingstest na een afwijkende TSH, niet de eerste screeningstest: bij een vroege schildklierstoornis is TSH al afwijkend terwijl vrij T4 nog normaal is (subklinisch). De combinatie TSH plus vrij T4 stelt de richting van een stoornis betrouwbaar vast; de oorzaak vraagt aanvullend onderzoek.
Beperkingen
- Biotine (vitamine B8 in hoge dosering, bijvoorbeeld in haar- en nagelsupplementen) kan vrij T4 vals verhoogd laten meten; stop biotine minstens twee dagen voor de afname.
- Bij gebruik van levothyroxine is vrij T4 enkele uren na inname tijdelijk hoger; neem de tablet bij voorkeur na de bloedafname.
- Tijdens de zwangerschap en bij ernstige ziekte gelden andere referentiewaarden of is de uitslag moeilijker te duiden.
- Referentiewaarden verschillen per laboratorium en meetmethode; vergelijk alleen uitslagen van hetzelfde laboratorium.
Hoe vaak komt dit voor
Een te traag werkende schildklier komt in Nederland bij ongeveer 3 tot 4 op de 100 volwassenen voor, vaker bij vrouwen en op hogere leeftijd; een te snel werkende schildklier bij ongeveer 1 op de 100. Een afwijkend vrij T4 bij een normale TSH is zeldzaam.
Voor wie is dit zinvol
Zinvol samen met TSH bij klachten die bij een schildklierstoornis passen, bij een eerder afwijkende TSH, bij een bekende schildklieraandoening en bij controle van schildkliermedicatie. Los van TSH heeft vrij T4 weinig waarde; bij klachtenvrije volwassenen zonder risicofactoren is routinematig meten niet nodig.
Nadelen en risico's
- Zonder TSH erbij is een losse vrij T4-waarde lastig te duiden en kan een normale uitslag ten onrechte geruststellen bij een beginnende stoornis.
Bronnen
Bespreek een afwijkende uitslag altijd met je huisarts. Bij een sterk afwijkende uitslag proberen wij je zo snel mogelijk te bereiken. Lees je uitslag ook zelf en neem bij twijfel contact op met je huisarts. Een test stelt geen diagnose. Lees meer over risico's en uitslagen