Vitaminen, mineralen en aminozuren
Zink
Het zink in je bloed; een tekort is in Nederland zeldzaam en de bloedwaarde zegt weinig over de voorraad in je lichaam.
Alles over deze analyseWat meet dit
Zink is een spoorelement: een mineraal waarvan het lichaam maar weinig nodig heeft. Het is onderdeel van veel enzymen en nodig voor de opbouw van eiwitten, groei, wondgenezing en de afweer. Bijna al het zink zit in de cellen; maar een heel klein deel zit in het bloed, waar het grotendeels aan het eiwit albumine vastzit. Deze analyse meet het zink in het bloed.
- Een ernstig zinktekort, bijvoorbeeld bij darmziekten met slechte opname (ziekte van Crohn, coeliakie, na een darmoperatie) of langdurige kunstmatige voeding
- Te veel zink door langdurig hoog gedoseerde supplementen, wat een tekort aan koper kan geven
Verhoogd
Een verhoogd zink komt vrijwel alleen door supplementen; via voeding is het volgens het Voedingscentrum vrijwel onmogelijk om te veel zink binnen te krijgen. Voor volwassenen geldt een aanvaardbare bovengrens van 25 milligram per dag. Wie langdurig elke dag een hoge dosis zinktabletten gebruikt, kan een tekort aan koper krijgen, met op den duur bloedarmoede. Een vals verhoogde waarde kan ontstaan door kapotte bloedcellen (hemolyse) of door zink uit de huid of het afnamemateriaal, vooral bij een vingerprik.
Verlaagd
Een licht verlaagd zink komt vaak voor zonder dat er een echt tekort is. De waarde daalt tijdelijk bij een ontsteking of infectie, is in de loop van de dag en na een maaltijd lager, en is lager bij een laag albumine en tijdens de zwangerschap. Een echt tekort is in Nederland zeldzaam en wordt vooral gezien bij darmziekten met slechte opname, ondervoeding of een langdurig volledig plantaardig eetpatroon zonder goede zinkbronnen. Klachten van een tekort zijn weinig specifiek: vaker infecties, trage wondgenezing, minder eetlust, huidafwijkingen en anders ruiken of proeven.
Voorbereiding
- Eet liefst vanaf 8 uur voor de afname niets en drink alleen water. Na een maaltijd daalt zink in je bloed.
- Laat je bloed liefst 's ochtends afnemen, omdat zink in je bloed in de loop van de dag daalt.
Bij een afwijkende uitslag
Bij een verlaagd zink kijkt de huisarts of er een ontsteking of infectie was en herhaalt zo nodig de meting in de ochtend, samen met CRP en albumine. Bij een duidelijk en blijvend tekort zoekt de huisarts naar een oorzaak, zoals een darmziekte. Bij een verhoogd zink wordt het supplementgebruik nagevraagd en soms koper bepaald.
Betrouwbaarheid
Zink in het bloed is een ongevoelige maat voor de zinkvoorraad: het lichaam houdt de bloedwaarde lang stabiel, en ontsteking, tijdstip en maaltijden veranderen de waarde vaak meer dan een licht tekort. Volgens de Gezondheidsraad zijn de verschijnselen van een zinktekort niet specifiek en is het lastig een tekort aan klachten te koppelen. Bij mensen zonder klachten zegt een losse waarde daardoor weinig.
Beperkingen
- Een ontsteking of infectie verlaagt de waarde tijdelijk, ook zonder tekort.
- Het tijdstip van afname en een maaltijd vooraf beïnvloeden de uitslag; een ochtendafname op een lege maag geeft de best vergelijkbare waarde.
- Hemolyse en besmetting met zink van huid of materiaal, vooral bij een vingerprik, kunnen de waarde vals verhogen.
- Zinksupplementen verhogen de waarde; referentiewaarden verschillen per laboratorium.
Hoe vaak komt dit voor
Hoe vaak een zinktekort in Nederland voorkomt is niet goed bekend; volgens het Voedingscentrum zijn verschijnselen van een tekort voor zover bekend zeldzaam. De Gezondheidsraad noemt de zinkinname van de gemiddelde Nederlandse bevolking toereikend. In modelberekeningen waarin alle vlees en zuivel werd vervangen door plantaardige producten, kwam de zinkinname wel onder de aanbeveling uit.
Voor wie is dit zinvol
Zinvol bij een vermoeden van een ernstig tekort, bijvoorbeeld bij darmziekten met slechte opname, na een darmoperatie of bij ondervoeding, en bij langdurig gebruik van hoge doseringen zinksupplementen. Bij vegetarische of veganistische voeding kan de zinkinname lager zijn, maar de bloedwaarde laat een licht tekort niet betrouwbaar zien. Bij gezonde mensen zonder klachten is een tekort zeldzaam en zegt de uitslag weinig.
Nadelen en risico's
- Een licht verlaagde waarde door een ontsteking of het tijdstip van afname wordt gemakkelijk als tekort gelezen; dat kan leiden tot onnodig gebruik van zinksupplementen, die bij langdurig hoge dosering een kopertekort geven.
Bronnen
Bespreek een afwijkende uitslag altijd met je huisarts. Bij een sterk afwijkende uitslag proberen wij je zo snel mogelijk te bereiken. Lees je uitslag ook zelf en neem bij twijfel contact op met je huisarts. Een test stelt geen diagnose. Lees meer over risico's en uitslagen