Suiker en stofwisseling · Bloed

HOMA-IR

Een berekening uit nuchtere glucose en insuline als schatting van insulineresistentie; vooral een onderzoeksmaat, zonder vaste grenswaarde.

In het kort

Gemeten in bloed
In 4 onderzoeken
Let op de voorbereiding

Uitleg

HOMA-IR: wat wordt er gemeten?

HOMA-IR (Homeostatic Model Assessment of Insulin Resistance) is geen meting maar een rekenformule: nuchtere glucose (mmol/l) maal nuchtere insuline (mU/l), gedeeld door 22,5. Hoe meer insuline er nodig is om een bepaalde bloedsuiker te bereiken, hoe hoger de uitkomst. De maat is in 1985 ontwikkeld om in bevolkingsonderzoek insulineresistentie te schatten zonder een ingewikkelde klemtest. Omdat de formule op één nuchtere insulinewaarde leunt, neemt ze alle onzekerheden van die meting over.

Wat kan het signaleren?

Verminderde gevoeligheid van spieren, lever en vet voor insuline (insulineresistentie), vooral bij overgewicht en het metabool syndroom
Vroege fase van een verstoorde suikerstofwisseling terwijl de glucose zelf nog normaal is

Uitslag

Wat betekent de uitslag?

HOMA-IR te hoog

Een hoge HOMA-IR betekent dat er relatief veel insuline nodig is om de nuchtere bloedsuiker normaal te houden en past bij insulineresistentie. Dat komt vooral voor bij overgewicht rond de buik, weinig beweging, PCOS, een verstoorde vetstofwisseling en in de aanloop naar diabetes type 2. Klachten geeft het niet. Welke waarde 'hoog' is, verschilt per studie en per laboratorium (vaak wordt ongeveer 2 tot 2,5 als grens gebruikt), en een licht verhoogde uitkomst komt bij veel gezonde mensen met een normaal gewicht voor. Niet nuchter zijn, stress, ziekte, slaaptekort en medicijnen zoals corticosteroïden verhogen de uitkomst vals.

HOMA-IR te laag

Een lage HOMA-IR past bij een goede insulinegevoeligheid en is bij gezonde mensen normaal; het is geen reden voor onderzoek. Een lage uitkomst kan ook misleidend zijn: bij diabetes type 1 of bij langer bestaande diabetes type 2 maakt de alvleesklier weinig insuline, zodat de formule laag uitkomt terwijl de bloedsuiker hoog is. De uitkomst moet daarom altijd naast de losse glucose- en insulinewaarde worden gelezen.

Bij een afwijkende uitslag

De huisarts beoordeelt een hoge HOMA-IR aan de hand van de onderliggende glucose- en insulinewaarde, gewicht, bloeddruk en vetwaarden; het vervolg is een leefstijladvies en, bij een verhoogd risico, periodieke controle van de nuchtere glucose. Een geïsoleerd hoge HOMA-IR leidt niet tot medicijnen of verwijzing.

Betrouwbaarheid

Hoe betrouwbaar is de test?

HOMA-IR is een losse, afgeleide waarde met beperkte voorspellende waarde voor het individu. Diabetes wordt vastgesteld met nuchtere glucose en HbA1c, die vaste grenswaarden hebben (NHG-Standaard Diabetes mellitus type 2). Insulineresistentie wordt in de praktijk ingeschat met gewicht, buikomvang, bloeddruk, triglyceriden en HDL. HOMA-IR is bruikbaar om groepen te vergelijken in onderzoek, maar er is geen afgesproken grenswaarde, geen bewijs dat meten de uitkomst voor de persoon verbetert en geen behandeling die op de waarde stuurt. Een afwijkende uitkomst is een aanwijzing, geen diagnose.

Wat kan de uitslag beïnvloeden?

Alle beperkingen van de insulinemeting gelden ook hier: strikt nuchter zijn, snelle verwerking van het buisje, en meetmethoden die per laboratorium tientallen procenten verschillen, zodat dezelfde persoon bij een ander laboratorium een andere uitkomst kan krijgen.
De formule geeft geen bruikbare uitkomst als de alvleesklier te weinig insuline maakt (diabetes type 1, gevorderde diabetes type 2) of bij mensen die insuline spuiten.
De grenswaarde voor 'insulineresistent' is niet vastgelegd en verschilt per bevolkingsgroep en studie; laboratoriumreferenties zijn conventies.
Stress, ziekte, slaaptekort, zware inspanning de dag ervoor, zwangerschap en medicijnen zoals corticosteroïden, antipsychotica en orale anticonceptie beïnvloeden de uitkomst.

Voorbereiding

HOMA-IR wordt berekend uit je nuchtere glucose en insuline. Eet daarom vanaf 12 uur voor de afname niets meer en drink alleen water.
Slik je biotine (vitamine B8, vaak in haar- en nagelsupplementen)? Stop daar minstens 2 dagen voor de afname mee, bij een hoge dosis 4 dagen.

Voor wie

Voor wie is de test zinvol?

Zinvol voor

Wie wil weten of de bloedsuiker verstoord is, heeft meer aan nuchtere glucose (en bij een verhoogd risico HbA1c), omdat die vaste grenswaarden hebben. De maat wordt vooral gebruikt in onderzoek en soms door specialisten bij PCOS of leververvetting. Wie de waarde uit interesse laat berekenen, bijvoorbeeld bij overgewicht of diabetes in de familie, moet weten dat een hoge uitkomst geen diagnose is en dat het advies (meer bewegen, gezonder eten, afvallen) niet van de uitkomst afhangt.

Hoe vaak komt het voor?

Insulineresistentie is geen geregistreerde diagnose; cijfers over hoe vaak een verhoogde HOMA-IR voorkomt zijn er voor Nederland niet. Wel waren er in 2024 ruim 1,1 miljoen mensen met diabetes type 2 bij de huisarts bekend (61 per 1000 inwoners), en heeft volgens de NHG-Standaard ongeveer 30 procent van de 60-plussers een gestoorde nuchtere glucose of glucosetolerantie, waarbij insulineresistentie vrijwel altijd een rol speelt.

VZinfo (RIVM) op basis van Nivel Zorgregistraties Eerste Lijn, 2024; NHG-Standaard Diabetes mellitus type 2

Nadelen en risico's

Een hoge HOMA-IR wordt online vaak als 'insulineresistentie' of 'prediabetes' gepresenteerd; zonder afgesproken grenswaarde en met een wisselende insulinemeting kan dat onnodig ongerust maken of tot onbewezen behandelingen leiden.
Een lage of normale uitkomst kan ten onrechte geruststellen, vooral als de alvleesklier al minder insuline maakt.

Laten testen

HOMA-IR laten testen

HOMA-IR zit in deze onderzoeken. Je bestelt online en laat het bloed afnemen op een priklocatie of neemt het monster thuis af.

Bloedafname
Afvallen test
Panel voor metabolisme en gewicht; glucose, lipiden en hormonen.
€ 89,00
Bloedafname
HOMA‑IR
Berekening van insulineresistentie uit nuchtere glucose en insuline.
€ 44,00
Bloedafname
Whoop (Advanced Labs)
Uitgebreid onderzoek die direct integreert met je WHOOP wearable voor optimale prestaties en herstel.
€ 385,00
Bloedafname
Platos Panel
Een vast metabool bloedpakket met 14 markers — bloedsuiker, insulinegevoeligheid, hart- en levergezondheid, ontsteking en stress
€ 149,00

Hoe betrouwbaar is de test?

HOMA-IR