Uitleg

Amfetamines (urine): wat wordt er gemeten?

De analyse zoekt in urine naar amfetamine, de werkzame stof in speed (pep), en verwante stoffen zoals methamfetamine. Ook de ADHD-medicijnen dexamfetamine en lisdexamfetamine zijn amfetamines. Deze screeningstest is een immunoassay: een test met antistoffen die op een groep stoffen reageert en niet op één stof. Het laboratorium gebruikt een afkapgrens (cut-off) van 500 µg/l; de test meet niet of iemand op dit moment onder invloed is.

Wat kan het signaleren?

Gebruik van speed (amfetamine) of methamfetamine in de afgelopen dagen
Gebruik van ADHD-medicijnen die zelf een amfetamine zijn, zoals dexamfetamine en lisdexamfetamine

Uitslag

Wat betekent de uitslag?

Positieve uitslag

Een positieve uitslag betekent dat er amfetamine of een verwante stof in de urine zit boven de afkapgrens van het laboratorium. Volgens het Trimbos-instituut is speed 1 tot 5 dagen na gebruik in urine aantoonbaar, bij veel en vaak gebruik langer; de NVKC noemt voor amfetaminen 2 tot 3 dagen. Wie dexamfetamine of lisdexamfetamine voor ADHD gebruikt, test terecht positief, omdat dat zelf amfetamines zijn. Ook sommige andere medicijnen kunnen een positieve uitslag geven zonder dat er amfetamine is gebruikt. Een positieve uitslag laat zien dat een stof in het lichaam zit; het is geen diagnose en zegt niets over afhankelijkheid, over de hoeveelheid of over het moment van gebruik.

Negatieve uitslag

Een negatieve uitslag betekent dat er geen amfetamine of verwante stof is gevonden boven de afkapgrens. Dat sluit gebruik niet volledig uit: heel kort na gebruik, of als het gebruik langer dan enkele dagen geleden is, kan de uitslag negatief zijn. XTC (MDMA) lijkt chemisch op amfetamine, maar wordt door een amfetaminetest wisselend herkend; een negatieve uitslag sluit XTC-gebruik dus niet uit. Verdunde urine door veel drinken kan de waarde onder de grens brengen.

Bij een afwijkende uitslag

Bij een positieve uitslag die gevolgen kan hebben, laat het laboratorium de uitslag bevestigen met een tweede analysemethode die amfetamine, methamfetamine en MDMA van elkaar kan onderscheiden. De huisarts kijkt daarna naar de medicijnen en de context: hoeveelheid, frequentie, klachten en eventuele wens om te minderen of te stoppen, en verwijst zo nodig naar de verslavingszorg.

Betrouwbaarheid

Hoe betrouwbaar is de test?

De test zegt iets over gebruik in de afgelopen dagen, niet over de gezondheid of over de mate van gebruik. Zonder te weten welke medicijnen iemand gebruikt, is een positieve uitslag niet te duiden. De NVKC schrijft dat een positieve uitslag van een screeningstest bevestigd moet worden met een tweede, andere analysemethode; een bevestigingstest is niet bij deze test inbegrepen.

Wat kan de uitslag beïnvloeden?

Een screeningstest reageert op een groep stoffen en kan een fout-positieve uitslag geven; volgens het Trimbos-instituut kunnen onder andere bupropion, venlafaxine, promethazine en mebeverine bij sommige tests een positieve uitslag geven. Bevestiging met een andere methode is nodig voordat een uitslag zwaar mag wegen.
Dexamfetamine en lisdexamfetamine voor ADHD geven terecht een positieve uitslag. Methylfenidaat (Ritalin) is geen amfetamine, maar staat bij het Trimbos-instituut ook in de lijst van middelen die bij sommige tests een positieve uitslag kunnen geven.
XTC (MDMA) wordt wisselend herkend; deze test is niet geschikt om XTC-gebruik aan te tonen of uit te sluiten.
Vochtinname bepaalt hoe geconcentreerd de urine is; verdunde urine kan een negatieve uitslag geven.

Voor wie

Voor wie is de test zinvol?

Zinvol voor

Zinvol bij een medische vraag, bijvoorbeeld in de verslavingszorg of bij onbegrepen klachten waarbij amfetaminegebruik een rol kan spelen, of voor wie het eigen gebruik wil volgen. Wie zich zorgen maakt over het eigen gebruik heeft meer aan hulp bij minderen of stoppen dan aan een test.

Hoe vaak komt het voor?

In 2025 had 1,4 procent van de volwassenen in Nederland in het afgelopen jaar amfetamine gebruikt, ongeveer 210.000 mensen. Gebruik komt het meest voor bij mannen en jongvolwassenen. De meeste gebruikers nemen het één keer of een paar keer per jaar.

Nationale Drug Monitor (Trimbos-instituut en WODC)

Nadelen en risico's

Een positieve uitslag door een ADHD-medicijn of een kruisreactie kan ten onrechte als drugsgebruik worden gelezen.
Een uitslag zonder bevestigingstest kan onterecht als bewijs worden gebruikt.

Laten testen