Vitaminen, mineralen en aminozuren
Holotranscobalamine
Het deel van vitamine B12 dat de cellen kunnen opnemen (actief B12); helpt vooral om een B12-tekort uit te sluiten.
Alles over deze analyseWat meet dit
Vitamine B12 wordt in het bloed door twee eiwitten vervoerd. Het grootste deel zit aan haptocorrine en kan niet door de cellen worden gebruikt; een kleiner deel zit aan transcobalamine. Dat deel, holotranscobalamine of actief B12, is het B12 dat de cellen echt opnemen. Deze test meet alleen dat actieve deel en zegt daardoor meer over het bruikbare B12 dan de totale B12-waarde.
- Vitamine B12-tekort, ook in een vroeg stadium zonder bloedarmoede
- Een tekort door te weinig inname (veganistische of vegetarische voeding zonder supplement) of slechte opname (atrofische gastritis, pernicieuze anemie, maag- of darmoperatie, ziekte van Crohn, langdurig gebruik van maagzuurremmers of metformine)
Verhoogd
Een verhoogd actief B12 komt meestal door B12-supplementen, injecties of verrijkte voeding en is dan onschuldig. Actief B12 stijgt al kort na het starten met suppletie, dus de waarde laat vooral de recente inname zien. Bij een verminderde nierfunctie kan actief B12 hoger uitvallen zonder dat de cellen meer B12 hebben. Een hoge waarde geeft op zichzelf geen klachten.
Verlaagd
Een verlaagd actief B12 past bij een tekort aan vitamine B12. Volgens de NVKC is er tussen een duidelijk lage en een normale waarde een grijs gebied, waarin methylmalonzuur kan helpen. De oorzaken zijn dezelfde als bij een laag totaal B12: een ontsteking van het maagslijmvlies (atrofische gastritis, pernicieuze anemie), een maag- of darmoperatie, de ziekte van Crohn, langdurig gebruik van maagzuurremmers of metformine, veganistische voeding zonder supplement en overmatig alcohol- of lachgasgebruik. Klachten die bij een tekort horen zijn vermoeidheid, tintelingen of een doof gevoel in handen en voeten, evenwichtsproblemen, geheugenklachten en een pijnlijke tong.
Voorbereiding
- Slik je biotine (vitamine B8, vaak in haar- en nagelsupplementen)? Stop daar minstens 2 dagen voor de afname mee, bij een hoge dosis 4 dagen.
Bij een afwijkende uitslag
Bij een verlaagde waarde bepaalt de huisarts meestal het bloedbeeld en zoekt naar de oorzaak; bij een waarde in het grijze gebied kan methylmalonzuur meer duidelijkheid geven. Bij een vastgesteld tekort start de huisarts meestal suppletie met tabletten of injecties.
Betrouwbaarheid
Volgens de NVKC is actief B12 gevoeliger dan het totale B12 om een tekort uit te sluiten, zodat minder vaak methylmalonzuur of homocysteïne nodig is. De gebruikelijke eerste meting bij een vermoeden van een tekort is het totale B12, met methylmalonzuur als vervolgtest bij twijfel; actief B12 is daar een alternatief voor. Bij een waarde in het grijze gebied met passende klachten is één meting niet genoeg om een tekort vast te stellen of uit te sluiten.
Beperkingen
- B12-supplementen, injecties en verrijkte voeding verhogen de waarde snel; bij suppletie zegt de uitslag weinig over een eerder tekort.
- Een verminderde nierfunctie kan de waarde verhogen.
- De test is niet in elk laboratorium beschikbaar en afkapwaarden verschillen per laboratorium en meetmethode.
- Biotine in hoge dosering (haar- en nagelsupplementen) kan sommige meetmethoden verstoren.
Hoe vaak komt dit voor
Bloedarmoede door een tekort aan vitamine B12 of foliumzuur komt in de huisartsenpraktijk bij ongeveer 2 op de 1000 mensen per jaar nieuw voor. Een B12-tekort zonder bloedarmoede komt vaker voor, vooral op hogere leeftijd, bij veganistische voeding zonder supplement en bij langdurig gebruik van maagzuurremmers of metformine; hoe vaak precies hangt af van de gebruikte test en grenswaarde.
Voor wie is dit zinvol
Zinvol bij klachten die bij een B12-tekort passen (vermoeidheid, tintelingen of een doof gevoel in handen of voeten, evenwichts- of geheugenklachten, een pijnlijke tong), bij veganistische of vegetarische voeding zonder supplement, na een maag- of darmoperatie, bij de ziekte van Crohn, bij langdurig gebruik van maagzuurremmers of metformine en bij lachgasgebruik. Bij wie al B12 slikt of spuit zegt de waarde weinig over een eerder tekort. Bij klachtenvrije volwassenen met gevarieerde voeding is de kans op een tekort klein en leidt een waarde in het grijze gebied vooral tot extra onderzoek.
Nadelen en risico's
- Door recente suppletie kan een tekort worden gemist, omdat actief B12 snel stijgt.
- Een waarde in het grijze gebied kan tot onnodige ongerustheid leiden als er geen vervolgtest of beoordeling van de klachten volgt.
Bronnen
Bespreek een afwijkende uitslag altijd met je huisarts. Bij een sterk afwijkende uitslag proberen wij je zo snel mogelijk te bereiken. Lees je uitslag ook zelf en neem bij twijfel contact op met je huisarts. Een test stelt geen diagnose. Lees meer over risico's en uitslagen