Ontsteking en afweer
Antimitochondriale antilichamen
Afweerstoffen tegen de eigen mitochondriën; horen bij onderzoek naar primaire biliaire cholangitis, een leveraandoening.
Alles over deze analyseWat meet dit
Mitochondriën zijn de energiefabriekjes in onze cellen. Deze test kijkt of er in het bloed antistoffen tegen die mitochondriën zitten. Dat zijn autoantistoffen: afweerstoffen die het lichaam per vergissing tegen eigen weefsel maakt. Het laboratorium kijkt meestal ook naar de variant AMA-M2, die het sterkst met leverziekte samenhangt.
- Ondersteuning bij een vermoeden van primaire biliaire cholangitis (PBC), een chronische ontsteking van de kleine galkanaaltjes in de lever
- Onderscheid tussen de verschillende auto-immuunziekten van de lever, samen met andere antistoffen zoals ANA en antistoffen tegen glad spierweefsel
Positief
Een positieve uitslag betekent dat er antistoffen tegen mitochondriën zijn gevonden. Volgens de NVKC is dat niet genoeg om primaire biliaire cholangitis vast te stellen: de uitslag moet worden gecombineerd met de klachten, met leverwaarden zoals alkalische fosfatase en gamma-GT en met onderzoek naar virussen die leverontsteking kunnen geven. Bij mensen met PBC worden deze antistoffen bij meer dan 90 op de 100 gevonden, en AMA-M2 is daarbij een sterke aanwijzing. Ook andere aandoeningen kunnen een positieve uitslag geven, zoals lupus (SLE), auto-immuunontsteking van de schildklier en sommige infecties waaronder syfilis. Klachten die bij PBC kunnen passen zijn jeuk, moeheid en op termijn geelzucht, maar de aandoening begint vaak zonder klachten.
Negatief
Een negatieve uitslag maakt primaire biliaire cholangitis minder waarschijnlijk. Volledig uitgesloten is de aandoening niet: een klein deel van de mensen met PBC heeft geen aantoonbare antistoffen tegen mitochondriën, en dan zijn andere antistoffen of een leverbiopt nodig. Bij afwijkende leverwaarden zonder deze antistoffen zoekt de arts verder naar andere oorzaken, zoals een virusinfectie, alcohol, medicijnen of leververvetting.
Bij een afwijkende uitslag
Bij een positieve uitslag laat de huisarts meestal eerst de leverwaarden bepalen of herhalen, waaronder alkalische fosfatase, gamma-GT, ALAT en bilirubine. Zijn die afwijkend, dan volgt verwijzing naar een maag-darm-leverarts of internist voor echo van de lever en soms een leverbiopt. Bij normale leverwaarden wordt meestal geen behandeling gestart en kiest de arts er soms voor de leverwaarden in de tijd te volgen.
Betrouwbaarheid
De uitslag zegt vooral iets bij afwijkende leverwaarden die passen bij verstopte galkanaaltjes. Bij mensen zonder klachten en met normale leverwaarden is de kans op de ziekte zeer klein en is een positieve uitslag dan veel vaker fout-positief dan terecht. Een deel van de mensen met een positieve uitslag krijgt nooit leverziekte. De uitslag is alleen te duiden samen met de leverwaarden en het ziektebeeld.
Beperkingen
- Andere auto-immuunziekten, zoals lupus en auto-immuunontsteking van de schildklier, en infecties zoals syfilis kunnen een positieve uitslag geven.
- Laboratoria gebruiken verschillende methoden; de ene bepaalt alle antistoffen tegen mitochondriën, de andere alleen de variant AMA-M2. Uitslagen zijn daardoor niet zonder meer te vergelijken.
- Een positieve uitslag zegt niets over hoe ver de leveraandoening is; daarvoor zijn leverwaarden, echo en soms een biopt nodig.
- Een klein deel van de mensen met primaire biliaire cholangitis heeft geen aantoonbare antistoffen tegen mitochondriën.
Hoe vaak komt dit voor
Primaire biliaire cholangitis is zeldzaam en komt vooral voor bij vrouwen tussen de 40 en 60 jaar. Volgens de NVKC begint de aandoening vaak sluipend; doordat de lever veel reserve heeft, kan het jaren duren voordat er klachten ontstaan. Een positieve uitslag komt vaker voor dan de ziekte zelf.
Voor wie is dit zinvol
Zinvol bij afwijkende leverwaarden die passen bij een probleem met de galafvoer, vooral een verhoogd alkalische fosfatase en gamma-GT, of bij langdurige jeuk zonder huidaandoening samen met moeheid. Ook bij het uitzoeken welke vorm van auto-immuunleverziekte iemand heeft. Bij mensen zonder klachten en met normale leverwaarden is de voorspellende waarde laag en zegt een positieve uitslag weinig.
Nadelen en risico's
- Een positieve uitslag zonder afwijkende leverwaarden komt voor en kan leiden tot onnodige ongerustheid over een chronische leverziekte en tot herhaald onderzoek zonder dat er iets wordt gevonden.
- Een negatieve uitslag sluit auto-immuunziekte van de lever niet uit en kan daardoor ten onrechte geruststellen bij afwijkende leverwaarden.
Bronnen
Bespreek een afwijkende uitslag altijd met je huisarts. Bij een sterk afwijkende uitslag proberen wij je zo snel mogelijk te bereiken. Lees je uitslag ook zelf en neem bij twijfel contact op met je huisarts. Een test stelt geen diagnose. Lees meer over risico's en uitslagen