Lever en alvleesklier
ASAT
Een enzym uit lever, hart en spieren dat samen met ALAT laat zien of levercellen beschadigd zijn en hoe ernstig.
Alles over deze analyseWat meet dit
ASAT (aspartaat-aminotransferase) is een enzym dat in levercellen zit, maar ook in hart- en skeletspieren en in rode bloedcellen. Bij schade aan die cellen komt ASAT in het bloed. Omdat ASAT niet alleen uit de lever komt, wordt de waarde vrijwel altijd samen met ALAT beoordeeld: ALAT is specifieker voor de lever, ASAT zegt iets over de ernst en helpt bij het zoeken naar de oorzaak. De verhouding tussen ASAT en ALAT geeft een aanwijzing: bij leververvetting en virushepatitis is ALAT meestal hoger dan ASAT, bij alcoholschade en bij gevorderde leverziekte vaak andersom.
- Beschadiging van levercellen, samen met ALAT
- Aanwijzing voor alcohol als oorzaak: ASAT hoger dan ALAT
- Schade aan spierweefsel, bijvoorbeeld na zware inspanning of bij een spierziekte (creatinekinase is daarvoor de betere test)
Verhoogd
Een verhoogd ASAT samen met een verhoogd ALAT past bij schade aan de levercellen, met dezelfde oorzaken als bij ALAT: leververvetting, alcohol, virushepatitis, medicijnen. Is ASAT verhoogd terwijl ALAT normaal is, dan komt het enzym vaak niet uit de lever maar uit de spieren: na zware inspanning of krachttraining, na een val of spierblessure, bij een spierziekte of bij een hartinfarct. Ook een monster waarin rode bloedcellen kapot zijn gegaan (hemolyse), bijvoorbeeld bij een moeizame afname of een vingerprik, geeft een vals verhoogd ASAT. Anabole steroïden verhogen ASAT en ALAT allebei. Klachten die bij leverschade horen: vermoeidheid, pijn rechts boven in de buik, donkere urine, geelzucht.
Verlaagd
Een laag ASAT heeft geen betekenis. De waarde kan wat lager zijn tijdens de zwangerschap, bij nierdialyse en bij een tekort aan vitamine B6, maar daar wordt de test niet voor gebruikt.
Bij een afwijkende uitslag
De huisarts beoordeelt ASAT samen met ALAT en vraagt bij twijfel over een spieroorzaak creatinekinase aan. Bij een verhoogd ASAT en ALAT zonder duidelijke oorzaak volgt een herhaalmeting na ongeveer 4 weken zonder alcohol en na het nalopen van medicijnen; blijft de waarde verhoogd, dan volgt onderzoek naar hepatitis B en C, ijzerstapeling en meestal een echo van de lever.
Betrouwbaarheid
ASAT is minder specifiek voor de lever dan ALAT: ook spier- en hartcellen bevatten veel ASAT. De NHG-Standaard gebruikt ALAT als eerste levertest en ASAT vooral als aanvulling om de ernst en de mogelijke oorzaak (alcohol, spier) te beoordelen. Los van ALAT en creatinekinase is een licht verhoogd ASAT moeilijk te duiden en vaak tijdelijk.
Beperkingen
- Zware inspanning, krachttraining of een spierblessure in de dagen voor de afname verhoogt ASAT; ook een injectie in een spier kan dat doen.
- Hemolyse in het buisje (kapotte rode bloedcellen door een moeizame afname, lang stuwen of een vingerprik) geeft een vals verhoogde waarde.
- Alcohol, medicijnen (onder andere paracetamol in hoge dosis, statines, antibiotica), anabole steroïden en supplementen kunnen de waarde verhogen.
- Referentiewaarden verschillen per laboratorium; vergelijk alleen uitslagen van hetzelfde laboratorium.
Hoe vaak komt dit voor
Een licht verhoogd ASAT zonder klachten is meestal een gevolg van leververvetting, alcohol of spierbelasting. Leververvetting komt volgens de NHG-Standaard bij ongeveer 1 op de 4 volwassenen voor, bij mensen met overgewicht of diabetes veel vaker. Overmatig alcoholgebruik komt bij ongeveer 5 tot 6 op de 100 volwassenen in Nederland voor, ongeveer twee keer zo vaak bij mannen als bij vrouwen.
Voor wie is dit zinvol
Zinvol als aanvulling op ALAT bij een vermoeden van een leveraandoening, bij langdurig veel alcohol (de verhouding met ALAT helpt dan), bij gebruik van anabole steroïden of medicijnen die de lever belasten, en om een eerder afwijkende waarde te volgen. Als losse test zonder ALAT heeft ASAT weinig waarde. Bij krachtsporters is een licht verhoogd ASAT vaak spiergerelateerd; prik dan bij voorkeur 2 tot 3 dagen na de laatste zware training.
Nadelen en risico's
- Een alleen verhoogd ASAT na sport of door hemolyse wordt gemakkelijk ten onrechte als leverprobleem gezien.
Bronnen
Bespreek een afwijkende uitslag altijd met je huisarts. Bij een sterk afwijkende uitslag proberen wij je zo snel mogelijk te bereiken. Lees je uitslag ook zelf en neem bij twijfel contact op met je huisarts. Een test stelt geen diagnose. Lees meer over risico's en uitslagen