Metalen, gifstoffen en medicijnen
Benzodiazepinen
Een urinetest op benzodiazepinen laat zien of er de afgelopen dagen tot weken slaap- of kalmeringsmiddelen zijn gebruikt.
Alles over deze analyseWat meet dit
Benzodiazepinen zijn medicijnen tegen angst, onrust en slaapproblemen, zoals oxazepam, diazepam, temazepam en lorazepam. Ze worden veel voorgeschreven, maar ook zonder recept gebruikt. Deze screeningstest is een immunoassay die op de groep benzodiazepinen en hun afbraakproducten reageert, met een afkapgrens (cut-off) van 200 µg/l. Niet elke benzodiazepine wordt even goed herkend, en de test zegt niet welk middel er is gebruikt.
- Gebruik van benzodiazepinen in de afgelopen dagen tot weken, met of zonder recept
- Gebruik van benzodiazepinen die niet als medicijn verkrijgbaar zijn (designer-benzo's), zoals bromazolam
Positief
Een positieve uitslag betekent dat er een benzodiazepine of een afbraakproduct ervan in de urine zit boven de afkapgrens van het laboratorium. Volgens het Trimbos-instituut is een kortwerkend middel tot ongeveer 3 dagen in urine aantoonbaar en een langwerkend middel tot 30 dagen, bij langdurig en regelmatig gebruik nog langer. Wie een benzodiazepine op recept gebruikt, test terecht positief. Een positieve uitslag laat zien dat een stof in het lichaam zit; het is geen diagnose en zegt niets over afhankelijkheid, over de hoeveelheid of over het moment van gebruik.
Negatief
Een negatieve uitslag betekent dat er geen benzodiazepine is gevonden boven de afkapgrens. Dat sluit gebruik niet uit: sommige benzodiazepinen worden in een lage dosis gebruikt en door de test minder goed herkend, bijvoorbeeld lorazepam en clonazepam. Slaapmiddelen zoals zolpidem en zopiclon zijn geen benzodiazepinen en worden niet gevonden. Verdunde urine door veel drinken kan de waarde onder de grens brengen.
Bij een afwijkende uitslag
Bij een positieve uitslag die gevolgen kan hebben, laat het laboratorium de uitslag bevestigen met een tweede analysemethode die laat zien welk middel er is gebruikt. De huisarts neemt daarna de medicijnen van de afgelopen weken door en bespreekt zo nodig hoe het gebruik kan worden afgebouwd.
Betrouwbaarheid
De test zegt iets over gebruik in de afgelopen dagen tot weken, niet over de gezondheid of over de mate van gebruik. Omdat veel mensen benzodiazepinen op recept gebruiken, is een uitslag alleen te duiden als bekend is welke medicijnen iemand gebruikt. De NVKC schrijft dat een positieve uitslag van een screeningstest bevestigd moet worden met een tweede, andere analysemethode; een bevestigingstest is niet bij deze test inbegrepen.
Beperkingen
- Niet elke benzodiazepine wordt even goed herkend; bij sommige middelen kan de uitslag negatief zijn, ook bij gebruik in een gewone dosis.
- Zolpidem en zopiclon worden niet gevonden. Volgens het Trimbos-instituut kan sertraline bij een urinesneltest juist een positieve uitslag geven; bevestiging met een andere methode is nodig voordat een uitslag zwaar mag wegen.
- Hoe lang een middel aantoonbaar is, verschilt sterk per middel en per persoon; bij ouderen en bij leverproblemen is dat langer.
- Vochtinname bepaalt hoe geconcentreerd de urine is; verdunde urine kan een negatieve uitslag geven.
Hoe vaak komt dit voor
In 2024 had bijna 1 op de 10 volwassenen in Nederland (9,6 procent) in het afgelopen jaar slaap- of kalmeringsmiddelen gebruikt; de meeste daarvan zijn benzodiazepinen. 3,4 procent gebruikte ze (ook) zonder recept.
Voor wie is dit zinvol
Zinvol bij een medische vraag, bijvoorbeeld in de verslavingszorg, bij het afbouwen van slaap- of kalmeringsmiddelen, of bij onbegrepen sufheid of vallen waarbij een benzodiazepine een rol kan spelen. Bij mensen die een benzodiazepine op recept gebruiken, voegt een positieve uitslag weinig toe.
Nadelen en risico's
- Een negatieve uitslag kan onterecht geruststellen, omdat niet elke benzodiazepine even goed wordt herkend.
- Een uitslag zonder bevestigingstest kan onterecht als bewijs worden gebruikt.
Bronnen
Bespreek een afwijkende uitslag altijd met je huisarts. Bij een sterk afwijkende uitslag proberen wij je zo snel mogelijk te bereiken. Lees je uitslag ook zelf en neem bij twijfel contact op met je huisarts. Een test stelt geen diagnose. Lees meer over risico's en uitslagen