Darm
Calprotectine
Een ontstekingseiwit in de ontlasting; helpt bij darmklachten om een darmontsteking te onderscheiden van een prikkelbare darm.
Alles over deze analyseWat meet dit
Calprotectine is een eiwit uit witte bloedcellen (neutrofiele granulocyten). Bij een ontsteking van de darmwand komen veel van die cellen in de darm terecht en komt calprotectine in de ontlasting. De test meet hoeveel calprotectine in een portie ontlasting zit. Hoe meer ontsteking in de darm, hoe hoger de waarde.
- Chronische darmontsteking (inflammatoire darmziekte, IBD), zoals de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa
- Onderscheid tussen een darmontsteking en het prikkelbaredarmsyndroom (PDS), bij terugkerende diarreeklachten
- Maat voor de activiteit van een bekende chronische darmontsteking
Verhoogd
Een verhoogd calprotectine wijst op een ontsteking in het maag-darmkanaal. Dat kan passen bij een chronische darmontsteking zoals de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa, zeker bij klachten als langdurige diarree, bloed of slijm bij de ontlasting en afvallen. Een verhoogde waarde komt ook voor bij een darminfectie, bij gebruik van ontstekingsremmende pijnstillers (NSAID's zoals ibuprofen of diclofenac) en bij coeliakie. Zelden: een darmpoliep of darmkanker. Volgens de richtlijn is een waarde boven 100 microgram per gram ontlasting positief, en is 50 tot 100 een grijs gebied.
Verlaagd
Een lage waarde (onder 50 microgram per gram ontlasting) maakt een chronische darmontsteking zeer onwaarschijnlijk. Bij terugkerende buikpijn met een wisselende ontlasting past dat eerder bij het prikkelbaredarmsyndroom, een aandoening die vervelend is maar niet gevaarlijk en waarbij de darm er normaal uitziet. Een lage waarde sluit andere oorzaken van darmklachten, zoals coeliakie, niet uit. Bij zeer waterige ontlasting kan de waarde vals-laag zijn.
Bij een afwijkende uitslag
Bij een waarde boven 100 microgram per gram verwijst de huisarts volgens de richtlijn naar de MDL-arts; bij een waarde tussen 50 en 100 overlegt de huisarts eerst met de MDL-arts. Bij een lage waarde is een kijkonderzoek van de darm meestal niet nodig.
Betrouwbaarheid
Volgens de multidisciplinaire richtlijn Prikkelbaredarmsyndroom van huisartsen (NHG) en MDL-artsen is de calprotectinetest vooral goed in het uitsluiten van een chronische darmontsteking: in de huisartsenpraktijk heeft vrijwel iedereen met een negatieve uitslag geen darmontsteking. Een positieve uitslag is minder zeker; een deel van de mensen met een verhoogde waarde blijkt bij verder onderzoek geen darmziekte te hebben. De richtlijn hanteert onder 50 negatief, 50 tot 100 grijs gebied en boven 100 microgram per gram positief.
Beperkingen
- Ontstekingsremmende pijnstillers (NSAID's) en een darminfectie kunnen de waarde verhogen zonder chronische darmontsteking.
- Bij zeer waterige ontlasting kan de waarde vals-laag zijn.
- De verschillende calprotectinetests verschillen sterk; afkap- en referentiewaarden verschillen per laboratorium.
- Buiten de huisartsenpraktijk, in groepen met veel darmziekten, is de test minder betrouwbaar om een ontsteking uit te sluiten.
Hoe vaak komt dit voor
Het prikkelbaredarmsyndroom komt veel voor: volgens de richtlijn bij ongeveer 4 op de 100 volwassenen in Nederland (volgens de strengste criteria), vaker bij vrouwen en op jongere leeftijd. Chronische darmontstekingen zoals de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa zijn veel zeldzamer. De richtlijn geeft daarvoor geen Nederlands cijfer.
Voor wie is dit zinvol
Volgens de richtlijn zinvol bij terugkerende diarreeklachten die al 3 tot 6 maanden bestaan en een verhoogde kans op een chronische darmontsteking, bijvoorbeeld bij een ouder, broer, zus of kind met de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa. Ook gebruikt bij mensen met een bekende darmontsteking om de activiteit te volgen. Bij mensen zonder darmklachten is de test niet zinvol. Bij bloed bij de ontlasting, onverklaard afvallen of het begin van nieuwe darmklachten na je 50e is de test geen vervanging voor onderzoek door de huisarts.
Nadelen en risico's
- Een licht verhoogde waarde, bijvoorbeeld door een pijnstiller of een voorbijgaande infectie, kan leiden tot onnodige ongerustheid of een kijkonderzoek van de darm.
- Een lage waarde kan ten onrechte geruststellen over andere oorzaken van darmklachten die de test niet meet.
Bronnen
Bespreek een afwijkende uitslag altijd met je huisarts. Bij een sterk afwijkende uitslag proberen wij je zo snel mogelijk te bereiken. Lees je uitslag ook zelf en neem bij twijfel contact op met je huisarts. Een test stelt geen diagnose. Lees meer over risico's en uitslagen