Spieren en botten
Creatinekinase
Een enzym uit de spieren dat in het bloed stijgt bij spierschade; na zware inspanning vaak tijdelijk sterk verhoogd.
Alles over deze analyseWat meet dit
Creatinekinase (CK) is een enzym dat vooral in de skeletspieren en de hartspier zit en helpt bij de energievoorziening van spiercellen. Normaal komt er maar een kleine hoeveelheid in het bloed, vooral uit de skeletspieren. Raken spiercellen beschadigd, door inspanning, een blessure of een spierziekte, dan komt er meer CK in het bloed. Hoe hoog de waarde is, hangt ook af van spiermassa, geslacht en training.
- Spierschade na zware of ongewone inspanning
- Spierklachten als bijwerking van statines (cholesterolverlagers)
- Spierziekten, zoals spierontsteking (myositis) of spierdystrofie
- Ernstige spierafbraak (rabdomyolyse)
Verhoogd
Een verhoogd CK komt heel vaak door inspanning. Volgens de NVKC kan de waarde na hard trainen, een (halve) marathon of de Vierdaagse flink stijgen, en hoe minder getraind iemand is, hoe groter de stijging; CK kan dan dagen verhoogd blijven, soms tot vele malen de bovengrens, zonder dat er iets mis is. Ook een val, een spierblessure, een injectie in de spier en veel spiermassa geven een hogere waarde. CK kan stijgen bij gebruik van statines, meestal samen met spierpijn; volgens de FMS-richtlijn gaan de meeste spierklachten bij statines niet met een duidelijke CK-stijging samen en is een ernstige stijging zeldzaam. Andere oorzaken zijn een te traag werkende schildklier, veel alcohol, spierontstekingen, erfelijke spierziekten en een hartinfarct, dat gepaard gaat met klachten zoals pijn op de borst. Donkere, colakleurige urine met spierpijn en zwakte na extreme inspanning kan wijzen op ernstige spierafbraak en vraagt om snelle beoordeling.
Verlaagd
Een laag CK heeft meestal geen betekenis. Het komt voor bij weinig spiermassa, bij ouderen en bij mensen die weinig bewegen. Een lage waarde wordt niet gebruikt om een ziekte vast te stellen.
Bij een afwijkende uitslag
Bij een verhoogd CK vraagt de huisarts naar inspanning, blessures, medicijnen en klachten, en herhaalt de meting meestal na een periode van rust. Bij statinegebruik met spierklachten en een verhoogd CK beoordeelt de huisarts of de statine tijdelijk wordt gestopt of vervangen, volgens de NHG-Standaard Cardiovasculair risicomanagement. Blijft CK zonder verklaring verhoogd, dan kan aanvullend bloedonderzoek volgen (onder andere schildklierfunctie en nierfunctie) en eventueel verwijzing naar een neuroloog.
Betrouwbaarheid
De CK-meting is nauwkeurig, maar een verhoogde waarde bij iemand die sport is moeilijk te duiden, omdat inspanning in de dagen ervoor de uitslag sterk beïnvloedt. Bij statinegebruik zonder spierklachten zegt CK weinig, omdat de meeste spierklachten bij statines niet met een duidelijke CK-stijging samengaan en een ernstige stijging zeldzaam is; de waarde is vooral informatief bij spierklachten die op een bijwerking kunnen wijzen. Voor het vaststellen van een hartinfarct zegt een andere marker (troponine) meer dan CK. Een afwijkende waarde wordt daarom beoordeeld samen met klachten, training en medicijnen, en bij twijfel herhaald na een aantal dagen zonder zware inspanning.
Beperkingen
- Zware of ongewone inspanning, krachttraining, lange afstanden lopen en spierblessures verhogen CK tot enkele dagen na de inspanning.
- Statines en sommige andere medicijnen kunnen CK verhogen; een normale CK sluit een statinebijwerking niet uit.
- Een injectie in de spier, een val of een operatie in de dagen voor de afname verhogen de waarde.
- De referentiewaarden verschillen per laboratorium, geslacht en afkomst; mensen met veel spiermassa of een donkere huidskleur hebben vaak een hogere normale waarde.
Hoe vaak komt dit voor
Een verhoogd CK na zware inspanning komt bij sporters zeer vaak voor. Spierklachten bij statinegebruik worden in de praktijk door een groot deel van de gebruikers gemeld, maar volgens de FMS-richtlijn gaat een ernstige CK-stijging bij minder dan 1 op de 1000 tot 10.000 gebruikers per jaar voor. Spierziekten zoals myositis en spierdystrofie zijn zeldzaam.
Voor wie is dit zinvol
Zinvol bij onverklaarde spierpijn, spierzwakte of donkere urine, bij spierklachten tijdens statinegebruik en bij een vermoeden van een spierziekte. Ook na een ziekteperiode met aanhoudende spierklachten kan CK helpen om spierschade uit te sluiten. Bij sporters is de uitslag alleen te duiden als er enkele dagen geen zware training is geweest. Bij gezonde volwassenen zonder klachten, en bij statinegebruik zonder spierklachten, zegt een verhoogde waarde weinig en komt die vaak door inspanning.
Nadelen en risico's
- Een verhoogd CK na sport komt veel voor en kan zonder herhaling na rust tot onnodige ongerustheid of onnodig vervolgonderzoek leiden.
- Een verhoogd CK zonder klachten kan leiden tot onnodig stoppen met een statine, terwijl die het risico op hart- en vaatziekten verlaagt.
Bronnen
Bespreek een afwijkende uitslag altijd met je huisarts. Bij een sterk afwijkende uitslag proberen wij je zo snel mogelijk te bereiken. Lees je uitslag ook zelf en neem bij twijfel contact op met je huisarts. Een test stelt geen diagnose. Lees meer over risico's en uitslagen