Nier en zouten
Cystatine C
Een nierfunctiemaat naast kreatinine; minder afhankelijk van spiermassa, dus nuttig als kreatinine twijfel geeft.
Alles over deze analyseWat meet dit
Cystatine C is een klein eiwit dat door bijna alle cellen in een vrij constant tempo wordt gemaakt. De nieren filteren het uit het bloed. Werken de nieren minder goed, dan stijgt cystatine C. Anders dan kreatinine, dat uit spierweefsel komt, hangt cystatine C nauwelijks af van spiermassa en vleesconsumptie. Uit de waarde, alleen of samen met kreatinine, kan het laboratorium een geschatte nierfunctie (eGFR) berekenen.
- Een verminderde nierfunctie, ook bij mensen bij wie kreatinine een vertekend beeld geeft, zoals bij veel of weinig spiermassa
- Bevestiging of weerlegging van een licht verlaagde eGFR op basis van kreatinine
Verhoogd
Een verhoogd cystatine C past bij een verminderde nierfunctie: de nieren filteren het dan minder goed weg. Een verminderde nierfunctie geeft lang geen klachten. Cystatine C kan ook zonder nierprobleem stijgen, bijvoorbeeld bij een te snel werkende schildklier, bij gebruik van corticosteroïden zoals prednison, bij roken, bij overgewicht en bij ontstekingen. Zelden gaat een verhoogde waarde samen met een reumatische ziekte of een kwaadaardige aandoening.
Verlaagd
Een lage waarde past bij een goede nierfunctie en heeft verder geen betekenis. Ook een te traag werkende schildklier kan de waarde verlagen zonder dat er iets met de nieren is. Een lage waarde geeft geen klachten.
Bij een afwijkende uitslag
Bij een verhoogde waarde herhaalt de huisarts de nierfunctiebepaling en bepaalt albumine in de urine. Blijft de afwijking langer dan drie maanden bestaan, dan volgt het beleid van de NHG-Standaard Chronische nierschade, met aandacht voor bloeddruk, medicijnen en risico op hart- en vaatziekten; bij een sterk verminderde of snel dalende nierfunctie volgt verwijzing naar een internist of nefroloog.
Betrouwbaarheid
Cystatine C is een betrouwbare nierfunctiemaat die minder door spiermassa, leeftijd en voeding wordt beïnvloed dan kreatinine. Volgens de richtlijn Chronische nierschade heeft een schatting op basis van cystatine C, of van kreatinine en cystatine C samen, de voorkeur bij een op kreatinine gebaseerde eGFR tussen 45 en 60 zonder andere tekenen van nierschade, diabetes of hoge bloeddruk, als de diagnose gevolgen heeft. De NHG-Standaard Chronische nierschade gaat voor de indeling uit van de eGFR en albumine in de urine. De meetmethode bepaalt de uitslag sterk, daarom verschillen referentiewaarden per laboratorium.
Beperkingen
- Schildklierfunctiestoornissen, corticosteroïden zoals prednison, roken, overgewicht en ontstekingen beïnvloeden de waarde zonder dat de nierfunctie verandert.
- De uitslag verschilt per meetmethode; vergelijk opeenvolgende uitslagen bij voorkeur uit hetzelfde laboratorium.
- Eén afwijkende waarde is geen diagnose: chronische nierschade vraagt volgens de NHG-Standaard een afwijking die minstens drie maanden aanhoudt.
- Een acute ziekte of uitdroging kan de nierfunctie tijdelijk verlagen.
Hoe vaak komt dit voor
Chronische nierschade komt vaak voor, vooral op hogere leeftijd: bij 65-plussers heeft meer dan 1 op de 5 een eGFR onder 60. Vaak gaat het om een lichte, stabiele verlaging zonder klachten. Hoe vaak cystatine C afwijkt bij mensen zonder bekende nierschade, is niet apart geregistreerd.
Voor wie is dit zinvol
De uitslag zegt vooral iets bij een licht verlaagde eGFR op basis van kreatinine waarbij twijfel is, en bij mensen bij wie kreatinine een vertekend beeld geeft: veel of juist weinig spiermassa, ondervoeding, een amputatie, een vegetarisch eetpatroon of gebruik van creatine. Ook bij diabetes, hoge bloeddruk of hart- en vaatziekten kan de nierfunctie worden gevolgd. Bij klachtenvrije mensen zonder risicofactoren gaat een afwijking vaak om een lichte of tijdelijke verlaging.
Nadelen en risico's
- Een lichte verhoging door schildklier, prednison, roken of ontsteking kan ten onrechte als nierschade worden gelezen.
- Een lichte, stabiele verlaging van de nierfunctie op hogere leeftijd kan onnodig ongerust maken.
Bronnen
- NHG-Standaard Chronische nierschade (M109)
- FMS Richtlijnendatabase, richtlijn Chronische nierschade: Bepaling van nierfunctie en albuminurie
- FMS Richtlijnendatabase, richtlijn Chronische nierschade: Samenwerking met laboratoriumspecialisten klinische chemie
- NVKC, allesovertesten.nl: Cystatine C
- Thuisarts.nl: Ik heb nierschade
Bespreek een afwijkende uitslag altijd met je huisarts. Bij een sterk afwijkende uitslag proberen wij je zo snel mogelijk te bereiken. Lees je uitslag ook zelf en neem bij twijfel contact op met je huisarts. Een test stelt geen diagnose. Lees meer over risico's en uitslagen