Uitleg

Cystatine C: wat wordt er gemeten?

Cystatine C is een klein eiwit dat door bijna alle cellen in een vrij constant tempo wordt gemaakt. De nieren filteren het uit het bloed. Werken de nieren minder goed, dan stijgt cystatine C. Anders dan kreatinine, dat uit spierweefsel komt, hangt cystatine C nauwelijks af van spiermassa en vleesconsumptie. Uit de waarde, alleen of samen met kreatinine, kan het laboratorium een geschatte nierfunctie (eGFR) berekenen.

Wat kan het signaleren?

Een verminderde nierfunctie, ook bij mensen bij wie kreatinine een vertekend beeld geeft, zoals bij veel of weinig spiermassa
Bevestiging of weerlegging van een licht verlaagde eGFR op basis van kreatinine

Uitslag

Wat betekent de uitslag?

Cystatine C te hoog

Een verhoogd cystatine C past bij een verminderde nierfunctie: de nieren filteren het dan minder goed weg. Een verminderde nierfunctie geeft lang geen klachten. Cystatine C kan ook zonder nierprobleem stijgen, bijvoorbeeld bij een te snel werkende schildklier, bij gebruik van corticosteroïden zoals prednison, bij roken, bij overgewicht en bij ontstekingen. Zelden gaat een verhoogde waarde samen met een reumatische ziekte of een kwaadaardige aandoening.

Cystatine C te laag

Een lage waarde past bij een goede nierfunctie en heeft verder geen betekenis. Ook een te traag werkende schildklier kan de waarde verlagen zonder dat er iets met de nieren is. Een lage waarde geeft geen klachten.

Bij een afwijkende uitslag

Bij een verhoogde waarde herhaalt de huisarts de nierfunctiebepaling en bepaalt albumine in de urine. Blijft de afwijking langer dan drie maanden bestaan, dan volgt het beleid van de NHG-Standaard Chronische nierschade, met aandacht voor bloeddruk, medicijnen en risico op hart- en vaatziekten; bij een sterk verminderde of snel dalende nierfunctie volgt verwijzing naar een internist of nefroloog.

Betrouwbaarheid

Hoe betrouwbaar is de test?

Cystatine C is een betrouwbare nierfunctiemaat die minder door spiermassa, leeftijd en voeding wordt beïnvloed dan kreatinine. Volgens de richtlijn Chronische nierschade heeft een schatting op basis van cystatine C, of van kreatinine en cystatine C samen, de voorkeur bij een op kreatinine gebaseerde eGFR tussen 45 en 60 zonder andere tekenen van nierschade, diabetes of hoge bloeddruk, als de diagnose gevolgen heeft. De NHG-Standaard Chronische nierschade gaat voor de indeling uit van de eGFR en albumine in de urine. De meetmethode bepaalt de uitslag sterk, daarom verschillen referentiewaarden per laboratorium.

Wat kan de uitslag beïnvloeden?

Schildklierfunctiestoornissen, corticosteroïden zoals prednison, roken, overgewicht en ontstekingen beïnvloeden de waarde zonder dat de nierfunctie verandert.
De uitslag verschilt per meetmethode; vergelijk opeenvolgende uitslagen bij voorkeur uit hetzelfde laboratorium.
Eén afwijkende waarde is geen diagnose: chronische nierschade vraagt volgens de NHG-Standaard een afwijking die minstens drie maanden aanhoudt.
Een acute ziekte of uitdroging kan de nierfunctie tijdelijk verlagen.

Voor wie

Voor wie is de test zinvol?

Zinvol voor

De uitslag zegt vooral iets bij een licht verlaagde eGFR op basis van kreatinine waarbij twijfel is, en bij mensen bij wie kreatinine een vertekend beeld geeft: veel of juist weinig spiermassa, ondervoeding, een amputatie, een vegetarisch eetpatroon of gebruik van creatine. Ook bij diabetes, hoge bloeddruk of hart- en vaatziekten kan de nierfunctie worden gevolgd. Bij klachtenvrije mensen zonder risicofactoren gaat een afwijking vaak om een lichte of tijdelijke verlaging.

Hoe vaak komt het voor?

Chronische nierschade komt vaak voor, vooral op hogere leeftijd: bij 65-plussers heeft meer dan 1 op de 5 een eGFR onder 60. Vaak gaat het om een lichte, stabiele verlaging zonder klachten. Hoe vaak cystatine C afwijkt bij mensen zonder bekende nierschade, is niet apart geregistreerd.

NHG-Standaard Chronische nierschade; het cijfer voor 65-plussers is een schatting

Nadelen en risico's

Een lichte verhoging door schildklier, prednison, roken of ontsteking kan ten onrechte als nierschade worden gelezen.
Een lichte, stabiele verlaging van de nierfunctie op hogere leeftijd kan onnodig ongerust maken.

Laten testen

Cystatine C laten testen

Cystatine C zit in deze onderzoeken. Je bestelt online en laat het bloed afnemen op een priklocatie of neemt het monster thuis af.

Bloedafname
Cystatine C
Cystatine C; aanvullende marker voor de filtratiefunctie van de nieren.
€ 69,00
Vingerprik
Cystatine C
Cystatine C; aanvullende marker voor de filtratiefunctie van de nieren.
€ 69,00

Onderbouwing

Bronnen

Deze uitleg is gebaseerd op Nederlandse richtlijnen en onafhankelijke informatie. Het is algemene informatie en geen diagnose. Bespreek een afwijkende uitslag met je huisarts.

Meer over risico's en uitslagen

Meer uitleg

Andere analyses: Nier en zouten

Alle analyses