Hart en vaten
HDL-cholesterol
Het 'goede' cholesterol dat cholesterol naar de lever afvoert; een hogere waarde past bij een lager risico op hart- en vaatziekten.
Alles over deze analyseWat meet dit
HDL (high-density lipoproteïne) is een transportdeeltje dat cholesterol uit de vaatwand en de weefsels ophaalt en naar de lever brengt, waar het wordt afgebroken of via de gal wordt uitgescheiden. Daarom heet HDL-cholesterol het 'goede' cholesterol. De huisarts gebruikt HDL vooral om het non-HDL-cholesterol te berekenen (totaal cholesterol min HDL): dat is de maat voor de schadelijke cholesteroldeeltjes in de SCORE2-risicotabel.
- Verhoogd risico op hart- en vaatziekten bij een lage waarde, vooral in combinatie met hoge triglyceriden en overgewicht
- Onderdeel van het metabool syndroom (buikvet, hoge bloeddruk, hoge triglyceriden, verstoorde bloedsuiker)
- Nodig om het non-HDL-cholesterol voor de risicoschatting te berekenen
Verhoogd
Een hoog HDL-cholesterol is in het algemeen gunstig en past bij regelmatig bewegen, een gezond gewicht en niet roken; ook alcoholgebruik, oestrogenen (anticonceptie, hormoontherapie) en enkele medicijnen verhogen HDL. Een hoger HDL is niet onbeperkt beter: een hoog HDL compenseert een hoog LDL, roken of een hoge bloeddruk niet, en de behandeling richt zich volgens de richtlijn niet op het verhogen van HDL. Zeer hoge waarden kunnen erfelijk zijn of horen bij leverziekte of fors alcoholgebruik. Klachten geeft een hoog HDL niet.
Verlaagd
Een laag HDL-cholesterol hoort bij een hoger risico op hart- en vaatziekten. Het komt vaak samen voor met overgewicht rond de buik, weinig beweging, roken, hoge triglyceriden en een verstoorde bloedsuiker (het metabool syndroom). Ook diabetes type 2, nierziekte, sommige medicijnen (onder andere bètablokkers en anabole steroïden) en een tijdelijke ziekte of ontsteking verlagen HDL. Zeer lage waarden zijn zelden erfelijk. Klachten geeft een laag HDL niet; het is een signaal om de andere risicofactoren te bekijken.
Bij een afwijkende uitslag
De huisarts beoordeelt HDL binnen het complete lipidenprofiel en de SCORE2-risicoschatting. Bij een laag HDL volgt meestal aandacht voor gewicht, beweging, roken en bloedsuiker (glucose), en zo nodig behandeling van een verhoogd LDL of non-HDL; een geïsoleerd laag HDL wordt niet met medicijnen behandeld.
Betrouwbaarheid
HDL is een risicomarker en geen test die een ziekte aantoont. In de SCORE2-tabel van de NHG-Standaard Cardiovasculair risicomanagement telt HDL mee via het non-HDL-cholesterol; de waarde wordt altijd samen met totaal cholesterol, leeftijd, geslacht, roken en bloeddruk beoordeeld. Een laag HDL op zichzelf is geen diagnose. De behandeling stuurt volgens de richtlijn op LDL of non-HDL en op leefstijl, niet op het verhogen van HDL. De meting hoeft niet nuchter.
Beperkingen
- HDL daalt tijdelijk tijdens en tot enkele weken na een infectie, operatie of hartinfarct; meet bij voorkeur in een periode zonder ziekte.
- Roken, alcoholgebruik, lichaamsgewicht en beweging beïnvloeden de waarde; ook oestrogenen (anticonceptie, overgang) en medicijnen zoals bètablokkers en anabole steroïden.
- Tijdens de zwangerschap en tot enkele weken na de bevalling wijken de waarden af.
- Laboratoria gebruiken verschillende meetmethoden; vergelijk bij voorkeur uitslagen van hetzelfde laboratorium.
Hoe vaak komt dit voor
Een laag HDL-cholesterol komt veel voor, vooral bij mensen met overgewicht en diabetes type 2; aparte Nederlandse cijfers zijn er niet. In 2024 waren ruim 1,6 miljoen mensen in Nederland bij de huisarts bekend met een vetstofwisselingsstoornis (ongeveer 9 op de 100 inwoners) en ruim 1,7 miljoen met een hart- of vaatziekte, mannen vaker dan vrouwen.
Voor wie is dit zinvol
Zinvol als onderdeel van het volledige lipidenprofiel bij een risicoschatting op hart- en vaatziekten, bij overgewicht, diabetes of hoge bloeddruk, en bij hart- en vaatziekten in de familie. Los gemeten heeft HDL weinig waarde: zonder totaal cholesterol is het non-HDL niet te berekenen. Wie de waarde wil verbeteren, heeft vooral aan leefstijl iets; een hoog HDL is geen vrijbrief bij een hoog LDL.
Nadelen en risico's
- Een hoog HDL wordt vaak als 'bescherming' gelezen, terwijl een hoog LDL, roken of hoge bloeddruk daar niet door worden gecompenseerd; dat kan tot onterechte geruststelling leiden.
Bronnen
Bespreek een afwijkende uitslag altijd met je huisarts. Bij een sterk afwijkende uitslag proberen wij je zo snel mogelijk te bereiken. Lees je uitslag ook zelf en neem bij twijfel contact op met je huisarts. Een test stelt geen diagnose. Lees meer over risico's en uitslagen