Hart en vaten · Bloed

HDL-cholesterol

Het 'goede' cholesterol dat cholesterol naar de lever afvoert; een hogere waarde past bij een lager risico op hart- en vaatziekten.

In het kort

Gemeten in bloed
In 18 onderzoeken
Geen speciale voorbereiding

Uitleg

HDL-cholesterol: wat wordt er gemeten?

HDL (high-density lipoproteïne) is een transportdeeltje dat cholesterol uit de vaatwand en de weefsels ophaalt en naar de lever brengt, waar het wordt afgebroken of via de gal wordt uitgescheiden. Daarom heet HDL-cholesterol het 'goede' cholesterol. De huisarts gebruikt HDL vooral om het non-HDL-cholesterol te berekenen (totaal cholesterol min HDL): dat is de maat voor de schadelijke cholesteroldeeltjes in de SCORE2-risicotabel.

Wat kan het signaleren?

Verhoogd risico op hart- en vaatziekten bij een lage waarde, vooral in combinatie met hoge triglyceriden en overgewicht
Onderdeel van het metabool syndroom (buikvet, hoge bloeddruk, hoge triglyceriden, verstoorde bloedsuiker)
Nodig om het non-HDL-cholesterol voor de risicoschatting te berekenen

Uitslag

Wat betekent de uitslag?

HDL-cholesterol te hoog

Een hoog HDL-cholesterol is in het algemeen gunstig en past bij regelmatig bewegen, een gezond gewicht en niet roken; ook alcoholgebruik, oestrogenen (anticonceptie, hormoontherapie) en enkele medicijnen verhogen HDL. Een hoger HDL is niet onbeperkt beter: een hoog HDL compenseert een hoog LDL, roken of een hoge bloeddruk niet, en de behandeling richt zich volgens de richtlijn niet op het verhogen van HDL. Zeer hoge waarden kunnen erfelijk zijn of horen bij leverziekte of fors alcoholgebruik. Klachten geeft een hoog HDL niet.

HDL-cholesterol te laag

Een laag HDL-cholesterol hoort bij een hoger risico op hart- en vaatziekten. Het komt vaak samen voor met overgewicht rond de buik, weinig beweging, roken, hoge triglyceriden en een verstoorde bloedsuiker (het metabool syndroom). Ook diabetes type 2, nierziekte, sommige medicijnen (onder andere bètablokkers en anabole steroïden) en een tijdelijke ziekte of ontsteking verlagen HDL. Zeer lage waarden zijn zelden erfelijk. Klachten geeft een laag HDL niet; het is een signaal om de andere risicofactoren te bekijken.

Bij een afwijkende uitslag

De huisarts beoordeelt HDL binnen het complete lipidenprofiel en de SCORE2-risicoschatting. Bij een laag HDL volgt meestal aandacht voor gewicht, beweging, roken en bloedsuiker (glucose), en zo nodig behandeling van een verhoogd LDL of non-HDL; een geïsoleerd laag HDL wordt niet met medicijnen behandeld.

Betrouwbaarheid

Hoe betrouwbaar is de test?

HDL is een risicomarker en geen test die een ziekte aantoont. In de SCORE2-tabel van de NHG-Standaard Cardiovasculair risicomanagement telt HDL mee via het non-HDL-cholesterol; de waarde wordt altijd samen met totaal cholesterol, leeftijd, geslacht, roken en bloeddruk beoordeeld. Een laag HDL op zichzelf is geen diagnose. De behandeling stuurt volgens de richtlijn op LDL of non-HDL en op leefstijl, niet op het verhogen van HDL. De meting hoeft niet nuchter.

Wat kan de uitslag beïnvloeden?

HDL daalt tijdelijk tijdens en tot enkele weken na een infectie, operatie of hartinfarct; meet bij voorkeur in een periode zonder ziekte.
Roken, alcoholgebruik, lichaamsgewicht en beweging beïnvloeden de waarde; ook oestrogenen (anticonceptie, overgang) en medicijnen zoals bètablokkers en anabole steroïden.
Tijdens de zwangerschap en tot enkele weken na de bevalling wijken de waarden af.
Laboratoria gebruiken verschillende meetmethoden; vergelijk bij voorkeur uitslagen van hetzelfde laboratorium.

Voor wie

Voor wie is de test zinvol?

Zinvol voor

Zinvol als onderdeel van het volledige lipidenprofiel bij een risicoschatting op hart- en vaatziekten, bij overgewicht, diabetes of hoge bloeddruk, en bij hart- en vaatziekten in de familie. Los gemeten heeft HDL weinig waarde: zonder totaal cholesterol is het non-HDL niet te berekenen. Wie de waarde wil verbeteren, heeft vooral aan leefstijl iets; een hoog HDL is geen vrijbrief bij een hoog LDL.

Hoe vaak komt het voor?

Een laag HDL-cholesterol komt veel voor, vooral bij mensen met overgewicht en diabetes type 2; aparte Nederlandse cijfers zijn er niet. In 2024 waren ruim 1,6 miljoen mensen in Nederland bij de huisarts bekend met een vetstofwisselingsstoornis (ongeveer 9 op de 100 inwoners) en ruim 1,7 miljoen met een hart- of vaatziekte, mannen vaker dan vrouwen.

VZinfo (RIVM) op basis van Nivel Zorgregistraties Eerste Lijn, 2024

Nadelen en risico's

Een hoog HDL wordt vaak als 'bescherming' gelezen, terwijl een hoog LDL, roken of hoge bloeddruk daar niet door worden gecompenseerd; dat kan tot onterechte geruststelling leiden.

Laten testen

HDL-cholesterol laten testen

HDL-cholesterol zit in deze onderzoeken. Je bestelt online en laat het bloed afnemen op een priklocatie of neemt het monster thuis af.

Bloedafname
Cholesterolpakket (totaal, HDL, LDL, triglyceriden)
Totaal cholesterol, HDL, LDL en triglyceriden.
€ 32,00
Bloedafname
HDL‑cholesterol
HDL‑cholesterol; beschermende fractie.
€ 17,00
Bloedafname
Afvallen test
Panel voor metabolisme en gewicht; glucose, lipiden en hormonen.
€ 89,00
Bloedafname
Algemene Gezondheid Checkup
Met deze Gezondheidscheck-up krijgt u een gedetailleerd inzicht in uw algehele gezondheid en welzijn.
€ 125,00
Vingerprik
Cholesterolpakket
Lipidenprofiel: Totaal cholesterol, HDL, LDL en triglyceriden.
€ 32,00
Vingerprik
HDL‑cholesterol
HDL‑cholesterol; beschermende fractie.
€ 17,00
Bloedafname
InsideTracker
InsideTracker Bloedanalyse: analyseer 48 biomarkers voor complete gezondheidsoptimalisatie en gepersonaliseerde aanbevelingen.
€ 335,00
Bloedafname
Hormoon Herstel (Na Steroïden)
Testosteron, vrij testosteron, SHBG, LH, FSH, oestradiol, TSH, leverfunctie en lipidenprofiel. Voor herstel na anabole steroïden gebruik.
€ 325,00
Bloedafname
Keto-Dieet
Cholesterol totaal, HDL, LDL, triglyceriden, glucose en HbA1c. Voor mensen op ketogeen dieet of die willen starten met keto.
€ 95,00

Hoe betrouwbaar is de test?

HDL-cholesterol