Suiker en stofwisseling
Insuline
Het hormoon dat de bloedsuiker verlaagt; nuchter gemeten een grove maat voor insulineresistentie, met beperkte klinische waarde.
Alles over deze analyseWat meet dit
Insuline wordt gemaakt door de bètacellen van de alvleesklier en zorgt dat spieren, lever en vetweefsel glucose uit het bloed opnemen. Reageren die weefsels minder goed op insuline (insulineresistentie), dan maakt de alvleesklier meer insuline om de bloedsuiker normaal te houden; de nuchtere insulinewaarde stijgt dan terwijl de glucose nog normaal is. Pas als de alvleesklier dat niet meer volhoudt, stijgt de bloedsuiker en ontstaat diabetes type 2. De waarde wordt altijd samen met de op hetzelfde moment gemeten glucose beoordeeld.
- Verhoogde insulineafgifte als aanwijzing voor insulineresistentie bij overgewicht, metabool syndroom of PCOS
- Oorzaak van een te lage bloedsuiker (hypoglykemie), zoals een insulineproducerend gezwel (insulinoom) of gebruik van insuline of diabetesmedicijnen
- Restcapaciteit van de alvleesklier bij bekende diabetes (in het ziekenhuis, meestal via C-peptide)
Verhoogd
Een verhoogde nuchtere insuline bij een normale glucose past bij insulineresistentie: het lichaam heeft meer insuline nodig voor dezelfde bloedsuiker. Dat komt vooral voor bij overgewicht rond de buik, weinig beweging, een verstoorde vetstofwisseling (hoge triglyceriden, laag HDL), PCOS en in de zwangerschap. Klachten geeft het meestal niet; het is een risicofactor, geen ziekte. Een hoge insuline bij een lage glucose is iets anders en kan wijzen op een insulinoom of op gebruik van insuline of sulfonylureumtabletten; dat hoort thuis bij de specialist. Ook niet nuchter zijn, corticosteroïden, sommige antipsychotica en de anticonceptiepil verhogen de waarde.
Verlaagd
Een lage nuchtere insuline bij een normale glucose is normaal en past bij een goede insulinegevoeligheid, bijvoorbeeld bij slanke, actieve mensen. Een lage insuline bij een hoge glucose betekent dat de alvleesklier te weinig maakt: dat past bij diabetes type 1, bij langer bestaande diabetes type 2 of bij een beschadigde alvleesklier. Vasten, zware inspanning en een koolhydraatarm dieet verlagen de waarde. Bij mensen die insuline spuiten zegt de gemeten waarde niets over de eigen aanmaak.
Voorbereiding
- Eet vanaf 12 uur voor de afname niets meer en drink alleen water. Na een maaltijd is de waarde vele malen hoger.
- Slik je biotine (vitamine B8, vaak in haar- en nagelsupplementen)? Stop daar minstens 2 dagen voor de afname mee, bij een hoge dosis 4 dagen.
Bij een afwijkende uitslag
De huisarts beoordeelt een verhoogde insuline samen met glucose, gewicht, bloeddruk en vetwaarden en laat meestal nuchtere glucose of HbA1c bepalen om te zien of er een gestoorde bloedsuiker of diabetes is; een geïsoleerd verhoogde insuline leidt niet tot aanvullend onderzoek. Bij een hoge insuline in combinatie met te lage bloedsuikers volgt verwijzing naar een internist.
Betrouwbaarheid
Nuchtere insuline is een losse waarde met beperkte voorspellende waarde. Diabetes wordt vastgesteld met nuchtere glucose, die vaste grenswaarden heeft (NHG-Standaard Diabetes mellitus type 2); bij bekende diabetes wordt HbA1c gevolgd. Insuline voegt voor het opsporen van diabetes of insulineresistentie weinig toe. De NVKC noemt als toepassingen het onderzoek naar een insulinoom of een andere oorzaak van een te lage bloedsuiker, en de vraag of iemand met diabetes insuline nodig heeft. Er bestaat geen algemeen aanvaarde grenswaarde voor 'te veel' insuline: de meting is niet gestandaardiseerd tussen laboratoria en de spreiding tussen gezonde mensen is groot. Een hoge waarde is een aanwijzing, geen diagnose.
Beperkingen
- De uitslag hangt sterk af van de voedingstoestand: strikt nuchter zijn (minstens 8 tot 12 uur) is noodzakelijk; na een maaltijd is de waarde een veelvoud hoger.
- Insulinemetingen verschillen tussen laboratoria en meetmethoden, soms tientallen procenten; referentiewaarden zijn niet uitwisselbaar en er is geen afgesproken afkapwaarde.
- Insuline wordt snel afgebroken: het buisje moet snel worden verwerkt en hemolyse (kapotte rode bloedcellen) verlaagt de uitslag vals.
- Bij mensen die insuline spuiten, antistoffen tegen insuline hebben of medicijnen als corticosteroïden, bètablokkers of orale anticonceptie gebruiken, is de waarde niet goed te duiden; zware inspanning, slaaptekort, ziekte en de zwangerschap veranderen de waarde ook.
Hoe vaak komt dit voor
Insulineresistentie is geen geregistreerde diagnose; cijfers over hoe vaak een verhoogde nuchtere insuline voorkomt zijn er voor Nederland niet. Wel waren er in 2024 ruim 1,1 miljoen mensen met diabetes type 2 bij de huisarts bekend (61 per 1000 inwoners), en heeft volgens de NHG-Standaard ongeveer 30 procent van de 60-plussers een gestoorde nuchtere glucose of glucosetolerantie, waarbij insulineresistentie vrijwel altijd een rol speelt.
Voor wie is dit zinvol
Bij overgewicht, een verhoogde bloedsuiker of een vermoeden van diabetes zeggen nuchtere glucose en HbA1c meer dan insuline, en een insulinewaarde verandert daar weinig aan. De uitslag zegt het meest bij onderzoek naar onverklaarde te lage bloedsuikers, via de specialist. Wie de waarde uit interesse laat meten, moet weten dat er geen afgesproken grenswaarde is en dat een hoge uitslag geen behandeling met medicijnen oplevert; het advies is dan hetzelfde als bij overgewicht: meer bewegen, gezonder eten, afvallen.
Nadelen en risico's
- Een 'verhoogde' insuline zonder afgesproken grenswaarde wordt online snel als ziekte (insulineresistentie) gelabeld, terwijl de uitslag sterk wisselt en het advies niet anders is dan bij overgewicht.
- Een normale insuline sluit een verstoorde bloedsuiker niet uit; bij langer bestaande diabetes type 2 kan de waarde juist laag zijn.
Bronnen
Bespreek een afwijkende uitslag altijd met je huisarts. Bij een sterk afwijkende uitslag proberen wij je zo snel mogelijk te bereiken. Lees je uitslag ook zelf en neem bij twijfel contact op met je huisarts. Een test stelt geen diagnose. Lees meer over risico's en uitslagen