Vitaminen, mineralen en aminozuren
Intrinsic Factor
Antistoffen die de opname van vitamine B12 verstoren; bij een B12-tekort om pernicieuze anemie als oorzaak aan te tonen.
Alles over deze analyseWat meet dit
Intrinsic factor is een eiwit uit het maagslijmvlies dat vitamine B12 uit de voeding bindt, zodat de dunne darm het kan opnemen. Bij een auto-immuunontsteking van het maagslijmvlies (auto-immuun of atrofische gastritis) maakt het afweersysteem antistoffen tegen intrinsic factor of tegen de pariëtale cellen die het maken. Daardoor wordt er te weinig B12 opgenomen en kan na jaren een tekort ontstaan, dat pernicieuze anemie wordt genoemd. De test laat zien of antistoffen tegen intrinsic factor in het bloed aanwezig zijn.
- Pernicieuze anemie: een vitamine B12-tekort door een auto-immuunontsteking van het maagslijmvlies
- Auto-immuun (atrofische) gastritis als oorzaak van een vastgesteld B12-tekort
Positief
Een positieve uitslag betekent dat er antistoffen tegen intrinsic factor zijn gevonden. Bij gezonde mensen zijn die niet aanwezig, en bij iemand met een B12-tekort maken ze pernicieuze anemie of een auto-immuunontsteking van het maagslijmvlies als oorzaak zeer waarschijnlijk. De opname van B12 via de maag is dan blijvend verstoord, zodat behandeling met B12 meestal levenslang nodig is. Bij een positieve uitslag zonder B12-tekort is de betekenis minder duidelijk, omdat de test vooral is onderzocht bij mensen met een tekort.
Negatief
Een negatieve uitslag betekent dat er geen antistoffen tegen intrinsic factor zijn gevonden. Dat sluit pernicieuze anemie niet uit: volgens de NHG-Standaard Anemie zijn de antistoffen maar bij ongeveer de helft van de mensen met atrofische gastritis aanwezig, en volgens de NVKC bij ongeveer 80 op de 100 mensen met pernicieuze anemie. Een B12-tekort kan ook andere oorzaken hebben, zoals voeding, een darmziekte, een maag- of darmoperatie of medicijnen.
Bij een afwijkende uitslag
Bij een positieve uitslag gaat de huisarts uit van pernicieuze anemie en is behandeling met vitamine B12 meestal levenslang, vaak eerst met injecties. Omdat bij een auto-immuunontsteking van de maag ook andere tekorten en auto-immuunziekten vaker voorkomen, kan de huisarts bijvoorbeeld ijzer en de schildklierfunctie controleren of verwijzen naar een MDL-arts voor een maagonderzoek (gastroscopie).
Betrouwbaarheid
De test is zeer specifiek: een positieve uitslag maakt de diagnose waarschijnlijk. De gevoeligheid is laag, dus een negatieve uitslag sluit de aandoening niet uit; soms worden dan antistoffen tegen pariëtale cellen of het gastrine bepaald. Volgens de NHG-Standaard Anemie verandert de uitslag bij een B12-tekort zonder bekende oorzaak de behandeling (levenslang B12) niet.
Beperkingen
- Een B12-injectie of een hoge dosis B12 kort voor de afname kan bij sommige meetmethoden een vals-positieve uitslag geven.
- Een negatieve uitslag sluit pernicieuze anemie niet uit.
- Er is geen internationale standaard voor deze test; uitslagen van verschillende laboratoria zijn niet altijd vergelijkbaar.
Hoe vaak komt dit voor
Volgens de NHG-Standaard Anemie is een auto-immuunontsteking van het maagslijmvlies de meest voorkomende oorzaak van bloedarmoede door een B12-tekort; bloedarmoede door een B12- of foliumzuurtekort ontstaat in de huisartsenpraktijk bij ongeveer 2 op de 1000 mensen per jaar. Pernicieuze anemie komt vooral op oudere leeftijd voor. Een Nederlands cijfer voor hoe vaak de antistoffen voorkomen bij mensen zonder klachten is er niet.
Voor wie is dit zinvol
Zinvol bij een vastgesteld vitamine B12-tekort zonder duidelijke oorzaak, zoals veganistische voeding of een maag- of darmoperatie, vooral op oudere leeftijd of bij andere auto-immuunziekten, zoals een schildklierziekte of diabetes type 1. Zonder aangetoond B12-tekort is de betekenis van een positieve uitslag onduidelijk, omdat de test vooral is onderzocht bij mensen met een tekort. Ook bij een B12-tekort verandert de uitslag de behandeling meestal niet.
Nadelen en risico's
- Een negatieve uitslag kan ten onrechte geruststellen: pernicieuze anemie blijft mogelijk en een aangetoond B12-tekort moet toch behandeld worden.
- Een vals-positieve uitslag kort na een B12-injectie kan leiden tot een onterechte diagnose van een levenslange aandoening.
Bronnen
Bespreek een afwijkende uitslag altijd met je huisarts. Bij een sterk afwijkende uitslag proberen wij je zo snel mogelijk te bereiken. Lees je uitslag ook zelf en neem bij twijfel contact op met je huisarts. Een test stelt geen diagnose. Lees meer over risico's en uitslagen