Vitaminen, mineralen en aminozuren
Jodium
Jodium in je bloed; zegt weinig over je jodiumvoorziening, die wordt beoordeeld met urineonderzoek en schildklierwaarden.
Alles over deze analyseWat meet dit
Jodium is een spoorelement dat de schildklier nodig heeft om schildklierhormoon te maken. Het komt vooral uit brood met bakkerszout, gejodeerd keukenzout, zuivel, eieren en zeevis. De schildklier heeft normaal een grote voorraad jodium, en wat het lichaam niet nodig heeft verlaat het lichaam met de urine. Deze analyse meet jodium in het bloed; die waarde volgt vooral wat je in de dagen ervoor hebt binnengekregen.
- Een aanwijzing voor een zeer lage of juist zeer hoge recente jodiuminname, bijvoorbeeld door zeewier, kelptabletten, supplementen of een contrastmiddel met jodium
Verhoogd
Een verhoogd jodium komt meestal door een recente hoge inname: kelp- of zeewiertabletten, veel zeewier, supplementen met jodium, of een onderzoek met contrastmiddel met jodium. Ook het hartmedicijn amiodaron bevat veel jodium. Bij de meeste mensen geeft te veel jodium geen problemen, maar volgens het Voedingscentrum kan het bij mensen met een schildklierafwijking de werking van de schildklier verstoren. Klachten die dan kunnen ontstaan zijn hartkloppingen, nervositeit, diarree en afvallen bij een goede eetlust.
Verlaagd
Een verlaagd jodium kan passen bij een lage inname, bijvoorbeeld als je weinig of geen brood eet, brood eet zonder bakkerszout (zoals veel biologisch of zelfgebakken brood) of weinig zuivel, eieren en vis eet. Omdat de schildklier een voorraad heeft, merk je een tekort volgens het Voedingscentrum vaak pas na enkele jaren. Bij een langdurig tekort kan de schildklier trager werken en opzwellen (struma of krop), met klachten als gewichtstoename, kouwelijkheid, traagheid en verstopping. Eén lage bloedwaarde bewijst geen tekort, omdat de waarde meebeweegt met wat je de laatste dagen hebt gegeten.
Bij een afwijkende uitslag
Bij een afwijkend jodium bepaalt de huisarts meestal TSH en zo nodig vrij T4 om te zien of de schildklier goed werkt, en vraagt naar zeewier, supplementen, medicijnen en recente onderzoeken met contrastmiddel.
Betrouwbaarheid
Jodium in bloed volgt vooral de inname van de laatste dagen. Volgens het RIVM is urine die 24 uur lang is verzameld de meest nauwkeurige manier om de jodiuminname te bepalen. Of de schildklier goed werkt, wordt volgens de NHG-Standaard Schildklieraandoeningen vastgesteld met TSH en zo nodig vrij T4, niet met een jodiummeting. De uitslag van deze analyse is daarom moeilijk te duiden.
Beperkingen
- Zeewier, kelptabletten, supplementen en jodiumhoudende producten in de dagen voor de afname verhogen de waarde.
- Een onderzoek met jodiumhoudend contrastmiddel of het gebruik van amiodaron kan de waarde lang verhoogd houden.
- Weinig laboratoria voeren de bepaling uit en referentiewaarden zijn niet landelijk afgestemd.
Hoe vaak komt dit voor
In Nederland zit van nature weinig jodium in de bodem en de voeding; daarom wordt jodium aan bakkerszout en keukenzout toegevoegd. Volgens RIVM-onderzoek in Noord-Nederland (2020-2021) kregen mannen ruim voldoende jodium binnen en vrouwen net voldoende; bij 4 tot 7 op de 100 vrouwen lag de gemiddelde inname onder 100 microgram per dag. De inname is sinds 2006-2007 met ongeveer een derde gedaald.
Voor wie is dit zinvol
De uitslag zegt het meest als aanwijzing voor een zeer lage of zeer hoge recente inname, bijvoorbeeld door zeewier of supplementen. Bij klachten die bij een te trage of te snelle schildklier passen, zijn TSH en vrij T4 volgens de NHG-Standaard de eerste tests. Wie weinig brood met bakkerszout, zuivel, eieren of vis eet, kan volgens het Voedingscentrum een lagere jodiuminname hebben; een bloedmeting kan een tekort niet betrouwbaar aantonen, ook niet bij zwangeren.
Nadelen en risico's
- Een lage uitslag kan leiden tot eigen gebruik van jodium- of kelptabletten; het Voedingscentrum raadt kelptabletten af omdat de hoeveelheid jodium sterk wisselt, en te veel jodium kan de schildklier verstoren.
- Omdat de waarde meebeweegt met de voeding van de laatste dagen, kan één meting onnodige ongerustheid geven.
Bronnen
Bespreek een afwijkende uitslag altijd met je huisarts. Bij een sterk afwijkende uitslag proberen wij je zo snel mogelijk te bereiken. Lees je uitslag ook zelf en neem bij twijfel contact op met je huisarts. Een test stelt geen diagnose. Lees meer over risico's en uitslagen