Uitleg

Jodium: wat wordt er gemeten?

Jodium is een spoorelement dat de schildklier nodig heeft om schildklierhormoon te maken. Het komt vooral uit brood met bakkerszout, gejodeerd keukenzout, zuivel, eieren en zeevis. De schildklier heeft normaal een grote voorraad jodium, en wat het lichaam niet nodig heeft verlaat het lichaam met de urine. Deze analyse meet jodium in het bloed; die waarde volgt vooral wat je in de dagen ervoor hebt binnengekregen.

Wat kan het signaleren?

Een aanwijzing voor een zeer lage of juist zeer hoge recente jodiuminname, bijvoorbeeld door zeewier, kelptabletten, supplementen of een contrastmiddel met jodium

Uitslag

Wat betekent de uitslag?

Jodium te hoog

Een verhoogd jodium komt meestal door een recente hoge inname: kelp- of zeewiertabletten, veel zeewier, supplementen met jodium, of een onderzoek met contrastmiddel met jodium. Ook het hartmedicijn amiodaron bevat veel jodium. Bij de meeste mensen geeft te veel jodium geen problemen, maar volgens het Voedingscentrum kan het bij mensen met een schildklierafwijking de werking van de schildklier verstoren. Klachten die dan kunnen ontstaan zijn hartkloppingen, nervositeit, diarree en afvallen bij een goede eetlust.

Jodium te laag

Een verlaagd jodium kan passen bij een lage inname, bijvoorbeeld als je weinig of geen brood eet, brood eet zonder bakkerszout (zoals veel biologisch of zelfgebakken brood) of weinig zuivel, eieren en vis eet. Omdat de schildklier een voorraad heeft, merk je een tekort volgens het Voedingscentrum vaak pas na enkele jaren. Bij een langdurig tekort kan de schildklier trager werken en opzwellen (struma of krop), met klachten als gewichtstoename, kouwelijkheid, traagheid en verstopping. Eén lage bloedwaarde bewijst geen tekort, omdat de waarde meebeweegt met wat je de laatste dagen hebt gegeten.

Bij een afwijkende uitslag

Bij een afwijkend jodium bepaalt de huisarts meestal TSH en zo nodig vrij T4 om te zien of de schildklier goed werkt, en vraagt naar zeewier, supplementen, medicijnen en recente onderzoeken met contrastmiddel.

Betrouwbaarheid

Hoe betrouwbaar is de test?

Jodium in bloed volgt vooral de inname van de laatste dagen. Volgens het RIVM is urine die 24 uur lang is verzameld de meest nauwkeurige manier om de jodiuminname te bepalen. Of de schildklier goed werkt, wordt volgens de NHG-Standaard Schildklieraandoeningen vastgesteld met TSH en zo nodig vrij T4, niet met een jodiummeting. De uitslag van deze analyse is daarom moeilijk te duiden.

Wat kan de uitslag beïnvloeden?

Zeewier, kelptabletten, supplementen en jodiumhoudende producten in de dagen voor de afname verhogen de waarde.
Een onderzoek met jodiumhoudend contrastmiddel of het gebruik van amiodaron kan de waarde lang verhoogd houden.
Weinig laboratoria voeren de bepaling uit en referentiewaarden zijn niet landelijk afgestemd.

Voor wie

Voor wie is de test zinvol?

Zinvol voor

De uitslag zegt het meest als aanwijzing voor een zeer lage of zeer hoge recente inname, bijvoorbeeld door zeewier of supplementen. Bij klachten die bij een te trage of te snelle schildklier passen, zijn TSH en vrij T4 volgens de NHG-Standaard de eerste tests. Wie weinig brood met bakkerszout, zuivel, eieren of vis eet, kan volgens het Voedingscentrum een lagere jodiuminname hebben; een bloedmeting kan een tekort niet betrouwbaar aantonen, ook niet bij zwangeren.

Hoe vaak komt het voor?

In Nederland zit van nature weinig jodium in de bodem en de voeding; daarom wordt jodium aan bakkerszout en keukenzout toegevoegd. Volgens RIVM-onderzoek in Noord-Nederland (2020-2021) kregen mannen ruim voldoende jodium binnen en vrouwen net voldoende; bij 4 tot 7 op de 100 vrouwen lag de gemiddelde inname onder 100 microgram per dag. De inname is sinds 2006-2007 met ongeveer een derde gedaald.

RIVM (rapport 2022-0066)

Nadelen en risico's

Een lage uitslag kan leiden tot eigen gebruik van jodium- of kelptabletten; het Voedingscentrum raadt kelptabletten af omdat de hoeveelheid jodium sterk wisselt, en te veel jodium kan de schildklier verstoren.
Omdat de waarde meebeweegt met de voeding van de laatste dagen, kan één meting onnodige ongerustheid geven.

Laten testen

Jodium laten testen

Jodium zit in deze onderzoeken. Je bestelt online en laat het bloed afnemen op een priklocatie of neemt het monster thuis af.

Bloedafname
Jodium
Jodium; schildklierhormoonsynthese.
€ 51,00

Onderbouwing

Bronnen

Deze uitleg is gebaseerd op Nederlandse richtlijnen en onafhankelijke informatie. Het is algemene informatie en geen diagnose. Bespreek een afwijkende uitslag met je huisarts.

Meer over risico's en uitslagen

Meer uitleg

Andere analyses: Vitaminen, mineralen en aminozuren

Alle analyses