Vitaminen, mineralen en aminozuren
Jodium
Jodium in urine laat zien hoeveel jodium je recent binnenkreeg; het is vooral een maat voor groepen, niet voor één persoon.
Alles over deze analyseWat meet dit
De analyse meet hoeveel jodium er met de urine wordt uitgescheiden. Jodium is nodig voor de aanmaak van schildklierhormoon. In de Nederlandse bodem zit weinig jodium, daarom wordt het toegevoegd aan bakkerszout. Het grootste deel van het jodium dat je binnenkrijgt, verlaat het lichaam binnen een dag via de urine. Daardoor weerspiegelt de uitslag vooral de inname van de laatste dag.
- De jodiuminname van een groep mensen, gemeten als mediaan van de uitscheiding
- Een sterk afwijkende inname bij één persoon, bijvoorbeeld na een jodiumhoudend contrastmiddel of bij een streng zoutarm of jodiumarm dieet
Verhoogd
Een hoge waarde betekent dat je kort voor de meting veel jodium hebt binnengekregen. Dat komt meestal door voeding, zoals zeewier, vis en gejodeerd zout, door supplementen, of door een jodiumhoudend contrastmiddel bij een scan; na zo'n onderzoek kan de waarde weken tot maanden verhoogd blijven. Veel jodium ineens kan bij mensen met een schildklieraandoening de schildklierfunctie ontregelen. Bij iemand zonder klachten zegt één hoge waarde weinig.
Verlaagd
Een lage waarde betekent dat je in de uren voor de meting weinig jodium hebt binnengekregen. Dat kan komen door weinig brood met gejodeerd zout, door een plantaardig of zoutarm eetpatroon, of gewoon door veel drinken. Een lage waarde is geen diagnose van een jodiumtekort: de uitscheiding wisselt per dag zo sterk dat één meting daar niets over kan zeggen.
Voorbereiding
- Eet vanaf 8 uur voor het opvangen niets. Drink de avond ervoor niet veel, niet meer dan 300 tot 500 ml.
- Vang de eerste ochtendurine op, het middelste deel van de plas.
- Eet de 48 uur ervoor geen vis of zeevruchten.
- Vang geen urine op tijdens je menstruatie.
Bij een afwijkende uitslag
Bij klachten die bij een schildklieraandoening passen, bepaalt de huisarts TSH en zo nodig vrij T4 in bloed. Op een afwijkende jodiumuitscheiding volgt geen vast vervolgonderzoek.
Betrouwbaarheid
De WHO gebruikt de mediane jodiumuitscheiding in urine als maat voor de jodiumvoorziening van een bevolking, uitdrukkelijk niet als test voor één persoon. Voor één persoon wisselt de uitscheiding van dag tot dag en binnen een dag zo sterk dat een enkele portie geen betrouwbaar beeld geeft. Het RIVM schrijft dat de nauwkeurigste manier om de inname van een persoon te bepalen, meting in urine is die 24 uur lang is verzameld. De grenswaarden van de WHO gelden voor de mediaan van een groep en niet voor één persoon.
Beperkingen
- De uitscheiding wisselt sterk per dag en per portie; een losse ochtendportie is geen maat voor de inname.
- Vochtinname bepaalt de concentratie; correctie voor kreatinine of een verzameling over 24 uur is nodig om te kunnen vergelijken.
- Een jodiumhoudend contrastmiddel bij een scan verhoogt de waarde nog weken tot maanden.
- De uitslag zegt niets over de werking van de schildklier; daarvoor zijn TSH en vrij T4 in bloed nodig.
Hoe vaak komt dit voor
In Nederland zit van nature weinig jodium in de grond en daarmee in voedingsmiddelen; daarom wordt jodium toegevoegd aan bakkerszout. Het RIVM onderzocht in 2020 en 2021 de jodiumuitscheiding in 24-uursurine bij 287 deelnemers in Noord-Nederland om de inname van die groep in kaart te brengen. Ernstig jodiumtekort komt in Nederland niet voor.
Voor wie is dit zinvol
De bepaling hoort thuis in bevolkingsonderzoek. Voor één persoon zonder klachten zegt een losse uitslag weinig. Wie zich zorgen maakt over de schildklier heeft TSH in bloed nodig; wie zich zorgen maakt over de jodiuminname heeft meer aan het eetpatroon, bijvoorbeeld aan brood met gejodeerd zout, dan aan een meting.
Nadelen en risico's
- Een lage uitslag kan ten onrechte worden gelezen als jodiumtekort, waarna onnodig supplementen worden gebruikt; te veel jodium kan de schildklier juist ontregelen.
- De uitslag kan onterecht worden gezien als test voor de schildklierfunctie.
Bronnen
Bespreek een afwijkende uitslag altijd met je huisarts. Bij een sterk afwijkende uitslag proberen wij je zo snel mogelijk te bereiken. Lees je uitslag ook zelf en neem bij twijfel contact op met je huisarts. Een test stelt geen diagnose. Lees meer over risico's en uitslagen